[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): أَوْضَعُ الْعِلْمِ مَا وُقِفَ عَلَی اللِّسَانِ، وَ أَرْفَعُهُ مَا ظَهَرَ فِی الْجَوَارِحِ وَ الْأَرْکَانِ.[/hadith]
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 137
السابعة و الثمانون من حکمه علیه السّلام:
(87) و قال علیه السّلام: أوضع العلم ما وقف علی اللّسان، و أرفعه ما ظهر فی الجوارح و الأرکان. (75450- 75434)
المعنی:
العلم صورة حاصلة فی الذهن و نور یشع علی القلب فیکشف به الأشیاء فینطق العالم ببیانه، و یؤثر فی جوارحه و أرکانه، و له درجات و منازل فأوضع درجاته أن یقف علی لسان العالم فیقول به و لا یعمل علیه، فهو حینئذ کالشجر بلا ثمر و الهالک بلا أثر، و المخاطب بقوله عزّ من قائل «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ کَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ» (2- الصفّ) و کفی بذلک لوما وضعة، و قد ذمّ اللَّه تعالی العالم بلا عمل بما لا مزید علیه فقال عزّ من قائل «مَثَلُ الَّذینَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ یَحْمِلُوها کَمَثَلِ الْحِمارِ یَحْمِلُ أَسْفاراً» (5- الجمعة) فاذا عمل العالم بعلمه و ظهر علمه فی جوارحه و أرکانه فقد بلغ إلی أعلا درجاته.
الترجمة:
پست ترین دانش آنست که تنها بر سر زبانست، و والاترین دانش آنچه در اندام دانشمند عیانست.
علمی که سر زبان بود پست بود آن علم بود که، بر سر دست بود
و در همین معنا گفته است:
علمی بطلب که بدل نور است سینه ز تجلّی او طور است
علمی که مجادله را سبب است نورش ز چراغ أبی لهب است
