[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): مَنْ ضَنَّ بعِرْضِهِ، فَلْیَدَعِ الْمِرَاء.[/hadith]
برای حفظ آبرو:
امام(علیه السلام) در این کلام حکیمانه خود به یک نکته روانشناسی در زندگی اجتماعی اشاره کرده، می فرماید: «کسی که به آبروی خود علاقه مند است باید بحث های لجاجت آمیز را با دیگران ترک گوید»; (مَنْ ضَنَّ بعِرْضِهِ فَلْیَدَعِ الْمِرَاءَ).
«ضنّ» از ماده «ضِنّة» (بر وزن منّة) در اصل به معنای بخل درباره اشیاء نفیس و گران بهاست و سپس به هرگونه بخل و یا حتی خویشتن داری در برابر انجام کاری اطلاق شده است. جامع ترین چیزی که درباره مفهوم «عِرض» در کتب لغت آمده است چیزی است که نویسنده فرهنگ ابجدی در کتاب خود آورده، می گوید: عِرض به معنای آن چیزی از اصالت و بزرگی است که انسان بدان می بالد و افتخار می کند، مانند آبرو، حیثیت، نفس، جسد، شرف و بزرگی پدران و نیاکان یا در پیروان و فرزندان، بوی اندام و اخلاق پسندیده. واژه «مِراء» به معنای گفتگوهای لجاجت آمیز و توأم با خصومت به منظور پیروزی بر حریف است هر چند حق نباشد، و سرچشمه آن تعصب و لجاجت و برتری جویی است که مانع از پذیرش سخن حق می شود.
بنابراین، مفهوم کلام امام(علیه السلام) این می شود: هر کس می خواهد آبرو، شخصیت، اصالت و قداست نفس خویش و آنچه مربوط به اوست را حفظ کند باید مِراء را کنار بگذارد. زیرا به هنگام مراء، افراد بر سر لجاجت می افتند و گاه انواع توهین ها را به طرف مقابل روا می دارند و عیوب پنهانی او را برمی شمارند و هتک حرمت می کنند، گاه درباره خودش و گاه درباره کسانی که مورد علاقه او هستند. بنابراین افرادی که علاقه مند به آبرو و شخصیت خود می باشند باید همین که بحث آن ها با طرف مقابل به مرحله مراء رسید کلام را قطع کنند و او را رها سازند.
در حکمت 31 امیرمؤمنان علی(علیه السلام) حقیقت ایمان را بر اساس چهار پایه تشریح می کند و در مقابل آن برای شک نیز چهار ستون قائل است. ستون اوّل، مراء و جدال می باشد و در بیان آن می فرماید: «فَمَنْ جَعَلَ الْمِرَاءَ دَیدَناً لَمْ یصْبحْ لَیلُه; آنکس که مِراء را عادت خویش قرار دهد هرگز از تاریکی شک به روشنایی یقین گام نمی نهد» و به یقین چنین است زیرا افرادی که اهل مِراء و جدال هستند دائماً در این فکرند که بر حریف خود غلبه یابند خواه حق باشد یا باطل و به همین دلیل ضعیف ترین ادله را برای خود حجت می شمارند و محکم ترین دلیل رقیب را نادیده می انگارند و به این ترتیب دائماً در بیراهه و تاریکی سیر می کنند و صبحگاهان روشنِ یقین در زندگی آن ها هرگز ظاهر نمی شود. به همین دلیل امام امیرمؤمنان(علیه السلام) در کلام دیگری که مرحوم کلینی در کافی از آن حضرت نقل کرده می فرماید: «إِیاکُمْ وَالْمِرَاءَ وَالْخُصُومَةَ فَإِنَّهُمَا یمْرِضَانِ الْقُلُوبَ عَلَی الاِْخْوَانِ وَینْبُتُ عَلَیهِمَا النِّفَاقُ; از مِراء و خصومت بپرهیزید که دل را در برابر برادران دینی بیمار می سازد و نفاق از آن می روید».[1]
امام عسکری(علیه السلام) در روایتی که ابن شعبه حرانی آن را در تحف العقول نقل کرده می فرماید: «لاَ تُمَارِ فَیذْهَبَ بَهَاؤُکَ وَلاَ تُمَازحْ فَیجْتَرَأَ عَلَیکَ; مراء نکن که شخصیت تو را از بین می برد و (زیاد) مزاح مکن که افراد را در برابر تو جسور می سازد (و رعایت احترام تو را نخواهند کرد)».[2]
در غررالحکم در حدیث پرمعنایی از امیرمؤمنان(علیه السلام) می خوانیم: «ستَّةٌ لا یُمارون: الفقیهُ والرئیسُ والدّنِیُّ والبَذیّ والمرأةُ والصبیّ; با شش گروه بحث توأم با جدل و مراء نکنید: شخص دانشمند، رئیس جمعیت، شخص پست، فرد بد زبان، زن (نادان) و کودک (زیرا در برابر فقیه و رئیس ناتوان خواهید شد و در برابر چهار گروه دیگر آبروی شما می رود)».[3]
در نکوهش مراء روایات بسیار فراوانی از پیشوایان اسلام نقل شده است که علاقه مندان می توانند در بحارالانوار، وسایل الشیعه، کنز العمال و میزان الحکمة در بحث مراء، آن را مطالعه کنند.
این سخن را با حدیث دیگری از رسول خدا (صلی الله علیه وآله) پایان می دهیم: «لا یسْتَکْمِلُ عَبْدٌ حَقِیقَةَ الاِْیمَانِ حتَّی یدَعَ الْمِرَاءَ وَإِنْ کَانَ مُحِقّاً;هیچ کس حقیقت ایمان را به کمال نمی رساند مگر زمانی که مراء و جدال را ترک گوید هرچند حق با او باشد»[4]. [5]
پی نوشت:
[1]. کافی، ج 2، ص 300، ح 1.
[2]. تحف العقول، ص 486.
[3]. غررالحکم، ح 11047.
[4]. بحارالانوار، ج 2 ص 138، ح 53.
[5]. سند گفتار حکیمانه: مرحوم خطیب در مصادر باز ذکر اسناد این کلام حکمت آمیز را به آخر کتابش حواله داده است همان چیزی که متأسفانه موفق به انجام آن نشد. ولی در کتاب نزهة الناظر و تنبیه الخاطر نوشته دانشمند اهل سنت به نام حلوانی با همین عبارت آمده است.
