[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): إِضَاعَةُ الْفُرْصَةِ، غُصَّةٌ.[/hadith]
فرصت را از دست ندهید:
امام(علیه السلام) در این گفتار کوتاه و بسیار حکیمانه همگان را به استفاده از فرصت ها دعوت می کند و می فرماید: «از دست دادن فرصت مایه غم و اندوه است» (إِضَاعَةُ الْفُرْصَةِ غُصَّةٌ).
امام(علیه السلام) شبیه آن را در وصیت نامه اش به امام حسن مجتبی(علیه السلام) فرموده و در کلام حکمت آمیز 21 نیز خواندیم: «الفُرْصَةُ تَمُرَّ مَرَّ السَّحاب فَانْتَهُزُوا فُرَصَ الْخَیْرِ; فرصت ها همچون ابرها (به سرعت) در حرکت است، بنابراین فرصت های نیک را غنیمت بشمارید.
فرصت به معنای فراهم شدن اسباب انجام کاری است، زیرا بسیاری از کارها به ویژه کارهای مهم نیازمند به مقدماتی است که گاه از اختیار انسان بیرون است. هنگامی که بر اثر پیش آمدهایی آن اسباب فراهم گردد باید هرچه زودتر از آنها استفاده کرد و به مقصد رسید، زیرا بسیار می شود فرصت از دست رفته هرگز باز نمی گردد. جوانیِ انسان، فراغت، نشاط کار، صحت و سلامت همه از فرصت هایی است که به سرعت می گذرد و گاه به آسانی یا هرگز باز نمی گردد.
حدیث معروفی از امیرمؤمنان علی(علیه السلام) در تفسیر آیه شریفه «(وَلاَ تَنسَ نَصِیبَکَ مِنَ الدُّنْیَا); نصیبت را از دنیا هرگز فراموش نکن»(1) آمده که فرمود: «لا تَنْسَ صِحَّتَکَ وَقُوَّتَکَ وَفَراغَکَ وَشَبابَکَ وَنِشاطَتَکَ أنْ تَطْلُبَ بها الاْخِرَةَ; سلامتی و توانایی و فراغت بال و جوانی و نشاطت را فراموش نکن و به وسیله آن سعادت آخرت را تحصیل نما».(2)
به یقین، غم و اندوه و حتی گریه و زاری برای از دست رفتن فرصت هیچ مشکلی را حل نمی کند. چه بهتر که انسان بیدار باشد و فرصت ها را دریابد.
حدیث معروفی از رسول خدا(صلی الله علیه وآله) نقل شده که فرمود: «إنَّ لِرَبِّکُمْ فی أیّامِ دَهْرِکُمْ نَفَحاتُ ألا فَتَعَّرضوا لَها; پروردگار شما در دوران زندگانی تان نسیم های سعادتی در اختیار شما می گذارد از آن نسیم ها استفاده کنید و خود را در معرض آن قرار دهید».(3)
این نسیم های سعادت همان فرصت های گرانبهاست که در دوران زندگی برای انسان گه گاه حاصل می شود.
در حدیث دیگری از امیرمؤمنان(علیه السلام) می خوانیم که فرمود: «أیُّهَا النّاسُ الاْنَ الاْنَ مِنْ قَبْلِ النُّدَمِ وَ مِنْ قَبْلِ (أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ یَا حَسْرَتَا عَلَی مَا فَرَّطْتُ فِی جَنْب اللهِ)(4); ای مردم هم اکنون هم اکنون (به پا خیزید) پیش از آنکه (فرصت ها از دست برود و) پشیمان شوید و پیش از آنکه (به فرموده قرآن مجید) کسی بگوید: افسوس بر من از کوتاهی هایی که در اطاعت از فرمان خدا کردم»(5). (6)
پی نوشت:
(1). قصص، آیه 77 .
(2). جامع الاحادیث شیعه، ج 14، ص 316.
(3). بحارالانوار، ج 68 ص 221. در منابع اهل سنت نیز این حدیث از رسول خدا(صلی الله علیه وآله) نقل شده است: دانشمند معروف اهل سنت «هیثمی» آن را در مجمع الزوائد در باب «التعرض لنفحات رحمة الله» ج 10، ص 231 آورده است.
(4). زمر، آیه 56.
(5). میزان الحکمة، ح 15791.
(6). سند گفتار حکیمانه: تنها موردی که در کتاب مصادر درباره این کلام حکمت آمیز نقل می کند این است که مرحوم آمدی در غررالحکم آن را ذکر کرده است. (مصادر نهج البلاغه، ج 4، ص 108). «علی بن محمد اللیثی» نیز در کتاب عیون الحکم و المواعظ همین حدیث حکمت آمیز را نقل کرده است. قبلاً نیز در نامه مبارک امام، به امام حسن مجتبی(علیهما السلام) عبارتی شبیه همین عبارت آمده بود آنجا که می فرمود: «بادرِ الْفُرْصَةَ قَبْلَ أنْ تَکُونَ غُصَّةٌ».
