[hadith][فَإِنَّکَ] وَ إِنَّکَ وَ اللَّهِ مَا عَلِمْتُ الْأَغْلَفُ الْقَلْب الْمُقَارِبُ الْعَقْلِ، وَ الْأَوْلَی أَنْ یُقَالَ لَکَ إِنَّکَ رَقِیتَ سُلَّماً أَطْلَعَکَ مَطْلَعَ سُوءٍ عَلَیْکَ لَا لَکَ، لِأَنَّکَ نَشَدْتَ غَیْرَ ضَالَّتِکَ وَ رَعَیْتَ غَیْرَ سَائِمَتِکَ وَ طَلَبْتَ أَمْراً لَسْتَ مِنْ أَهْلِهِ وَ لَا فِی مَعْدنِهِ؛ فَمَا أَبْعَدَ قَوْلَکَ مِنْ فِعْلِکَ، وَ قَرِیبٌ مَا أَشْبَهْتَ مِنْ أَعْمَامٍ وَ أَخْوَالٍ حَمَلَتْهُمُ الشَّقَاوَةُ وَ تَمَنِّی الْبَاطِلِ عَلَی الْجُحُود بمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه وآله)، فَصُرِعُوا مَصَارِعَهُمْ حَیْثُ عَلِمْتَ لَمْ یَدْفَعُوا عَظِیماً وَ لَمْ یَمْنَعُوا حَرِیماً بوَقْعِ سُیُوفٍ مَا خَلَا مِنْهَا الْوَغَی وَ لَمْ تُمَاشهَا الْهُوَیْنَی. وَ قَدْ أَکْثَرْتَ فِی قَتَلَةِ عُثْمَانَ، فَادْخُلْ فِیمَا دَخَلَ فِیهِ النَّاسُ، ثُمَّ حَاکِمِ الْقَوْمَ إِلَیَّ أَحْمِلْکَ وَ إِیَّاهُمْ عَلَی کِتَاب اللَّهِ تَعَالَی؛ وَ أَمَّا تِلْکَ الَّتِی تُرِیدُ فَإِنَّهَا خُدْعَةُ الصَّبیِّ عَنِ اللَّبَنِ فِی أَوَّلِ الْفِصَالِ؛ وَ السَّلَامُ لِأَهْلِهِ.[/hadith]
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 20، ص: 370
و إنّک -و اللّه- ما علمت الأغلف القلب، المقارب العقل، و الأولی أن یقال لک: إنّک رقیت سلّما أطلعک مطلع سوء علیک لا لک، لأنّک نشدت غیر ضالّتک، و رعیت غیر سائمتک، و طلبت أمرا لست من أهله و لا فی معدنه فما أبعد قولک من فعلک!! و قریب ما أشبهت من أعمام و أخوال حملتهم الشّقاوة، و تمنّی الباطل علی الجحود بمحمّد -صلّی اللّه علیه و آله- فصرعوا حیث علمت لم یدفعوا عظیما، و لم یمنعوا حریما بوقع سیوف ما خلا منها الوغی، و لم تماشها [تماسّها] الهوینا. و قد أکثرت فی قتلة عثمان، فادخل فیما دخل فیه النّاس، ثمّ حاکم القوم إلیّ أحملک و إیاهم علی کتاب اللّه تعالی، و أمّا تلک الّتی ترید فإنّها خدعة الصّبیّ عن اللّبن فی أوّل الفصال، و السّلام لأهله. (71473- 71216)
اللغة:
(أغلف): أی خلقة و جبلّة مغشاة بأغطیة فلا یفقه، (المقارب) بالکسر: الّذی لیس بالتمام، (الضالّة): المفقودة، (السائمة): الأنعام المجتمعة للرعی، (لم تماشها): صیغة جحد من ماشی یماشی أی لا یصاحبها الهوینا، و لا تماسّها کما فی نسخة اخری.
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 20، ص: 371
الاعراب:
و اللّه و ما علمت: جملتان معترضتان بین اسم إنّ و خبره و هو الأغلف القلب و ما فی ما علمت مصدریّة زمانیّة مفعول فیه لقوله علمت و الفعل ملغی عن مفعولیه و نزّل منزلة اللازم لإفادة الإطلاق، المقارب: خبر ثان لانّ، قریب: عطف علی الأغلف، ما أشبهت: فعل التعجّب.
الترجمة:
و راستی که -تا من دانسته ام- تو مردی دل مرده و کم خرد بودی و بهتر است در باره تو گفت: بنردبانی بر آمدی که ترا ببد پرتگاهی کشاند و بزیانت رساند و سودی نبری، زیرا کسی را مانی که جز گمشده خود را جوید و جز چراگاه خویش را بچراند، و بدنبال مقامی می گردی که سزاوار آن نیستی و از خاندان آن دوری. وه چه اندازه گفتار و کردار تو از هم بدورند، و تا دانسته ام تو بأعمام و أخوال خودمانی که بدبختی و آرزوهای بیهوده آنان را با نکار رسالت محمّد صلّی اللّه علیه و آله واداشت و تا آنجا با او ستیزه کردند که در قتلگاه خود بخاک و خون غلطیدند، همان جا که تو خود می دانی، نتوانستند از خود دفاعی عظیم نمایند و حریم وجود خود را از زخم شمشیرهائی که میدان نبرد از آنها بر کنار نیست مصون دارند، آنجا که سستی و مسامحه در آن روا نیست.
تو در باره کشندگان عثمان پرگفتی، بیا با مسلمانان هم آهنگ شو و آنچه را پذیرفتند بپذیر و سپس آنانرا در محضر من محاکمه کن تا تو را و آنها را بقانون کتاب خدا وادارم. و أمّا آنچه تو از دعوی خونخواهی عثمان می خواهی بدان ماند که بخدعه بخواهند کودکی را در نخست دوران شیربری از شیر بازگیرند و پستان مادر را در پیش او نازیبا و بد جلوه دهند، درود بر هر که شایسته او است.
