[hadith]و من کلام له (علیه السلام) کان یوصی به أصحابه:
الصلاة:
تَعَاهَدُوا أَمْرَ الصَّلَاةِ وَ حَافِظُوا عَلَیْهَا وَ اسْتَکْثِرُوا مِنْهَا وَ تَقَرَّبُوا بهَا، فَإِنَّهَا «کانَتْ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ کِتاباً مَوْقُوتاً»؛ أَلَا تَسْمَعُونَ إِلَی جَوَاب أَهْلِ النَّارِ حِینَ سُئِلُوا: «ما سَلَکَکُمْ فِی سَقَرَ؟ قالُوا لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّینَ»؛ وَ إِنَّهَا لَتَحُتُّ الذُّنُوبَ حَتَّ الْوَرَقِ وَ تُطْلِقُهَا إِطْلَاقَ الرِّبَقِ، وَ شَبَّهَهَا رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه وآله) بالْحَمَّةِ تَکُونُ عَلَی بَاب الرَّجُلِ، فَهُوَ یَغْتَسلُ مِنْهَا فِی الْیَوْمِ وَ اللَّیْلَةِ خَمْسَ مَرَّاتٍ، فَمَا عَسَی أَنْ یَبْقَی عَلَیْهِ مِنَ الدَّرَنِ. وَ قَدْ عَرَفَ حَقَّهَا رِجَالٌ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ الَّذینَ لَا تَشْغَلُهُمْ عَنْهَا زینَةُ مَتَاعٍ وَ لَا قُرَّةُ عَیْنٍ مِنْ وَلَدٍ وَ لَا مَالٍ، یَقُولُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ: «رِجالٌ لا تُلْهِیهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذکْرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاةِ وَ إِیتاءِ الزَّکاةِ»؛ وَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه وآله) نَصِباً بالصَّلَاةِ بَعْدَ التَّبْشیرِ لَهُ بالْجَنَّةِ، لِقَوْلِ اللَّهِ سُبْحَانَهُ «وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بالصَّلاةِ وَ اصْطَبرْ عَلَیْها»، فَکَانَ یَأْمُرُ بهَا أَهْلَهُ وَ یَصْبرُ [یُصَبِّرُ] عَلَیْهَا نَفْسَهُ.[/hadith]
خلاصه این خطبه سفارش و تشویق بر سه امر است:
اوّل: در باره نماز است که دستور داده است نسبت به آن توجّه کامل داشته، و بر آن محافظت شود، زیرا انسان برای نظم حال و مراقبت از ضمیر خود در هنگام نماز به توجّه و محافظت نیازمند است، تا مبادا وسوسه های شیطانی نمازش را به ریا و خودنمایی بیالاید و یا توجّه او را از نماز به سویی دیگر معطوف سازد، دیگر محافظت بر اوقات نماز، و ادای واجبات و ارکان آن به گونه ای که شایسته است، پس از آن کوشش در زیاد به جا آوردن نماز، و تقرّب جستن به درگاه باری تعالی به وسیله آن است، زیرا نماز برترین عبادتها و بالاترین وسیله تقرّب جستن به اوست.
پس از این امیر مؤمنان (ع) به ذکر فضیلتهای نماز و علل وجوب آن می پردازد:
1- فرموده است: «فإنّها کانت علی المؤمنین کتابا موقوتا»،
یعنی: زیرا نماز بر مؤمنان فریضه ای است معیّن، و این سخن، عین الفاظ قرآن کریم است، واژه «موقوتا» به معنای مفروضا می باشد یعنی واجب شده است، و گفته شده به معنای منجّما می باشد یعنی در هر وقتی نماز معیّنی مقرّر شده است.
2- با بیان «أ لا تسمعون... من المصلّین»،
به ترک کنندگان نماز بیم و هشدار داده که ترک آن مستلزم دخول در آتش دوزخ است.
3- این که فرموده است نماز گناهان را مانند برگ درختان می ریزد تشبیه معقول به محسوس است وجهت این تشبیه روشن است، همچنین جمله «و تطلقها إطلاق الرّبق» به این معناست که نماز مانند بندی که از گردن گوسفند برداشته شود گردن جان انسان را از غلّ و زنجیرهایی که بر آن است رها و آزاد می کند.
4- در باره این که فرموده است پیامبر خدا (ص) نماز را به حوضی تشبیه فرموده که بر در خانه کسی باشد صورت حدیث وارد از پیامبر (ص) این است که فرمود: آیا هر یک از شما خرسند می شود از این که بر در خانه او حوضی باشد که هر روز پنج بار در آن شستشو کند تا چرکی بر بدن او باقی نماند عرض کردند بلی، فرمود: این حوض و شستشو نمازهای پنجگانه است.
5- تذکار داده است که مؤمنان ارزش و مقام والای نماز را شناخته اند، و مراد از این مؤمنان آنانی هستند که در آیه شریفه مذکور توصیف شده اند.
6- فرموده است پیامبر خدا (ص) در مورد نماز خود را به رنج می افکند، و خداوند به او دستور داده بود که بر آن مواظبت کند، چنان که فرموده است: «وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بالصَّلاةِ وَ اصْطَبرْ عَلَیْها» و با این که آن حضرت مژده بهشت را برای خویش داشت فرمان الهی را نسبت به خود امتثال و کسانش را به نماز امر می کرد، روایت شده است که پیامبر گرامی (ص) تا آن اندازه به نماز ایستاد که هر دو پایش آماس کرد، و چون در این باره به او گفته شد، آن حضرت فرمود: آیا بنده سپاسگزار خداوند نباشم و این حدیث خود روشنترین دلیل بر بسیاری فواید نماز و اهمیّت فضیلت آن است.
باید دانست علاوه بر این که قرآن امر به نماز را تأکید می کند، در فضیلت آن اخبار بسیاری وارد شده و ما در ذیل خطبه ای که با عبارت: «إنّ أفضل ما یتوسّل به المتوسّلون إلی اللّه سبحانه الإیمان به و برسوله» آغاز می شود در این باره توضیح داده و به قدر کافی در باره فضیلت آن سخن گفته ایم.
