[hadith]عظمة اللّه:
أَمْرُهُ قَضَاءٌ وَ حِکْمَةٌ، وَ رِضَاهُ أَمَانٌ وَ رَحْمَةُ، یَقْضِی بعِلْمٍ وَ یَعْفُو بحِلْمٍ.
حمد اللّه:
اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ عَلَی مَا تَأْخُذُ وَ تُعْطِی، وَ عَلَی مَا تُعَافِی وَ تَبْتَلِی، حَمْداً یَکُونُ أَرْضَی الْحَمْد لَکَ وَ أَحَبَّ الْحَمْد إِلَیْکَ وَ أَفْضَلَ الْحَمْد عِنْدَکَ، حَمْداً یَمْلَأُ مَا خَلَقْتَ وَ یَبْلُغُ مَا أَرَدْتَ، حَمْداً لَا یُحْجَبُ عَنْکَ وَ لَا یُقْصَرُ دُونَکَ، حَمْداً لَا یَنْقَطِعُ عَدَدُهُ وَ لَا یَفْنَی مَدَدُهُ.[/hadith]
امر خداوند عبارت از فرمان قدرت اوست، و معنای «أمره قضاء» این است که فرمانش روان و غیر قابل برگشت است، و این که امر او حکمت است یعنی بر وفق حکمت الهی و بر طبق نظام اکمل است، رضای خداوند به علم او نسبت به طاعت عبد برگشت دارد که مطابق اوامر و نواهی او انجام گرفته باشد.
فرموده است: «یقضی بعلم»:
این سخن اعاده معنای جمله: «أمره قضاء و حکمة» می باشد و به منزله تفسیری بر آن است.
فرموده است: «و یعفو بحلم»:
عفو عبارت از خشنودی خداوند از طاعت و فرمانبرداری بنده ای است که پیش از این آلوده به گناه شده باشد و آن هنگامی صدق دارد که عفو کننده قادر بر عقاب و کیفر است، و اگر گذشت ناشی از عجز و ناتوانی باشد به آن عفو گفته نمی شود، از این رو فرموده است: «یعفو بحلم».
پس از این امام (ع) خداوند را مورد خطاب قرار داده و نعمتهای او را سپاس گفته، و او را بر خوشیها و ناخوشیهایی که می دهد ستوده است، و این جمله اخیر بیان ستایش او در همه احوال است اعمّ از این که بستاند و ببخشد، و عافیت دهد و گرفتار سازد.
سپس به کیفیّت حمد و سپاس خود می پردازد که آن حمدی است که خداوند را هر چه بیشتر خشنود گرداند و در نزد او محبوبترین و بهترین سپاس باشد، یعنی مناسبترین سپاسی که سزاوار و شایسته مقام عظمت اوست، پس از آن به کمیّت و مقدار این سپاس اشاره می کند که آن حمدی است که از بسیاری، همه آنچه را آفریده پر کند و تا آن جا که بخواهد برسد، بعد از آن غایت و نهایت این حمد را بیان می کند که او را آن چنان سپاسی می گوید که از او محجوب نبوده و در نزد او قاصر نباشد، سپس به اعتبار ماهیّت این حمد می فرماید سپاسی که عدد آن پایان نگیرد و مدّت آن فنا نپذیرد.
بی تردید در برخی از موارد که این جا از آن جمله است تفصیل در گفتار شیرین تر و در نفوس نافذتر و مؤثّرتر است همچنان که در برخی از جاها اجمال و اختصار سودمندتر و بلیغتر می باشد.
