[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): إِنَّ أَوْلَی النَّاس بالْأَنْبیَاءِ أَعْلَمُهُمْ بمَا جَاءُوا بهِ؛ ثُمَّ تَلَا "إِنَّ أَوْلَی النَّاس بإِبْراهِیمَ لَلَّذینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبیُّ وَ الَّذینَ آمَنُوا" الْآیَةَ. ثُمَّ قَالَ إِنَّ وَلِیَّ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه وآله) مَنْ أَطَاعَ اللَّهَ وَ إِنْ بَعُدَتْ لُحْمَتُهُ، وَ إِنَّ عَدُوَّ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه وآله) مَنْ عَصَی اللَّهَ وَ إِنْ قَرُبَتْ قَرَابَتُهُ.[/hadith]
الحادیة و التسعون من حکمه علیه السّلام:
(91) و قال علیه السّلام: إنّ أولی النّاس بالأنبیاء أعلمهم بما جاءوا به ثمّ تلا علیه السّلام: «إِنَّ أَوْلَی النَّاس بإِبْراهِیمَ لَلَّذینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبیُّ وَ الَّذینَ آمَنُوا» [68- آل عمران] ثمّ قال: إنّ ولیّ محمّد من أطاع اللَّه و إن بعدت لحمته، و إنّ عدوّ محمّد من عصی اللَّه و إن قربت قرابته. (75668- 75620)
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 143
اللغة:
(اللحمة) بالضمّ: القرابة- صحاح.
المعنی:
یشترک الإنسان مع سائر بنی جلدته من الحیوانات من امه، فله أب و امّ بالولادة الطبیعیة، و لکن یمتاز الإنسان عن أنواع الحیوان بولادة ثانیة و هی باعتبار خروج روحه عن القوّة إلی الفعل بالتعلیم و التربیة، و بهذا الاعتبار یصیر الإنسان جسما ملکوتیّا روحانیّا روحه متعلّق بالملاء الأعلی و إن کان جثمانه فی هذه الدّنیا.
و کما أنّ للانسان باعتبار جسمه و طبیعته صلة بامّه و أبیه و یعبّر عنها بلحمة النسب، فله باعتبار روحه و حقیقته صلة بمعلّمه و مصدر ولادته الثانیة و هم الأنبیاء و الرّسل و الأوصیاء و الأئمّة علیهم السّلام.
و أمارة هذه الصلة الروحیة و الرابطة المعنویّة حسن الاتباع و الاطاعة عن النبیّ صلّی اللَّه علیه و آله کما أنّ أمارة الصلة المادیّة ورقة الشهادة أو ورقة الجنسیّة.
فبیّن علیه السّلام أنّ أولی النّاس بمحمّد صلّی اللَّه علیه و آله من أطاع اللَّه، و أشار إلی أنّ استحقاقه للخلافة لیس باعتبار صلته المادیّة بالنبیّ صلّی اللّه علیه و آله فقط، و لا تکون القرابة هی المناط التامّة لاستحقاق الخلافة کما ادّعاه قریش و المخالفین، بل القرابة الروحیّة و الصلة المعنویّة هی المناط فی تصدّی مقام الولایة و الخلافة.
الترجمة
فرمود: اولیتر مردم به پیغمبران- که سزاوار جانشینی آنها را دارند- کسانی هستند که بهمه آنچه که انبیاء از جانب خدا آوردند داناترند، سپس این آیه را خواند «براستی أولی از همه مردم بإبراهیم هر آینه کسانیند که از وی پیروی کردند و این پیغمبر و آن کسانیکه باو گرویدند» سپس فرمود: براستی ولی و جانشین محمّد صلّی اللَّه علیه و آله کسی است که خدا را اطاعت کند و اگر چه در خویشی از او دور باشد، و براستی دشمن محمّد صلّی اللَّه علیه و آله کسی است که نافرمانی خدا کند و اگر چه خویشاوند نزدیک وی باشد.
هر که داناتر بود بر کیش پاک أنبیاء هست اولیتر بدانها از همه خلق خدا
پیرو أمر خدا بی شک محمّد را ولی است گر چه باشد در نژاد و در نیا از وی جدا
هر که نافرمان حق شد دشمن آن حضرتست گر چه باشد با پیمبر خویش و باشد ز اقربا
