[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): لَا یَقُولَنَّ أَحَدُکُمْ اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بکَ مِنَ الْفِتْنَةِ، لِأَنَّهُ لَیْسَ أَحَدٌ إِلَّا وَ هُوَ مُشْتَمِلٌ عَلَی فِتْنَةٍ؛ وَ لَکِنْ مَنِ اسْتَعَاذَ فَلْیَسْتَعِذْ مِنْ مُضِلَّاتِ الْفِتَنِ؛ فَإِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ یَقُولُ "وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُکُمْ وَ أَوْلادُکُمْ فِتْنَةٌ"، وَ مَعْنَی ذَلِکَ أَنَّهُ [سُبْحَانَهُ یَخْتَبرُ عِبَادَهُ] یَخْتَبرُهُمْ بالْأَمْوَالِ وَ الْأَوْلَاد، لِیَتَبَیَّنَ السَّاخِطَ لِرِزْقِهِ وَ الرَّاضِیَ بقِسْمِهِ، وَ إِنْ کَانَ سُبْحَانَهُ أَعْلَمَ بهِمْ مِنْ أَنْفُسهِمْ، وَ لَکِنْ لِتَظْهَرَ الْأَفْعَالُ الَّتِی بهَا یُسْتَحَقُّ الثَّوَابُ وَ الْعِقَابُ؛ لِأَنَّ بَعْضَهُمْ یُحِبُّ الذُّکُورَ وَ یَکْرَهُ الْإِنَاثَ، وَ بَعْضَهُمْ یُحِبُّ تَثْمِیرَ الْمَالِ وَ یَکْرَهُ انْثِلَامَ الْحَالِ.
[قال الرضی رحمه الله تعالی و هذا من غریب ما سمع منه فی التفسیر].[/hadith]
التاسعة و الثمانون من حکمه علیه السّلام:
(89) و قال علیه السّلام: لا یقولنّ أحدکم «اللّهمّ إنّی أعوذ بک من الفتنة» لأنّه لیس أحد إلّا و هو مشتمل علی فتنة، و لکن من استعاذ فلیستعذ من مضلّات الفتن، فإنّ اللَّه سبحانه یقول: «وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُکُمْ وَ أَوْلادُکُمْ فِتْنَةٌ» [28- الانفال ]، و معنی ذلک أنّه سبحانه یختبرهم بالأموال و الأولاد لیتبیّن السّاخط لرزقه و الرّاضی بقسمه، و إن کان سبحانه أعلم بهم من أنفسهم، و لکن لتظهر الأفعال التی بها یستحقّ الثّواب و العقاب، لأنّ بعضهم یحبّ الذّکور و یکره الإناث، و بعضهم یحبّ تثمیر المال و یکره انثلام الحال. قال الرّضی: و هذا من غریب ما سمع منه فی التفسیر. (75549- 75451)
اللغة:
(ثلم) الاناء: کسّره من حافّته فانثلم- المنجد.
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 140
الترجمة:
فرمود: مبادا یکی از شماها در دعای خود بگوید: «بار خدایا من بتو پناه می برم از فتنه» زیرا هیچکس نباشد جز این که در فتنه فرو رفته است، ولی هر کس طلب پناه از خدا میکند باید از فتنه های گمراه کننده بخدا پناهنده شود، زیرا خدای سبحانه می فرماید «و بدانید که همانا اموال و أولاد شماها فتنه اند» و مقصود از این سخن آنست که خدا بوسیله دارائیها و فرزندها مردم را می آزماید تا روشن شود چه کسی نسبت بدانچه خدا بأو روزی کرده است خشمگین و نگرانست، و چه کسی بقسمت خدا خشنود و دلگرم است، و اگر چه خداوند سبحانه داناتر است بهر کسی از خود او، ولی این آزمایش برای آنست که همه آن کارهائی که بسبب آنها مردم سزاوار ثواب و یا شکنجه و عقاب می شود پدیدار شوند، زیرا برخی مردم هستند که أولاد ذکور را دوست دارند و از دختران بدشان می آید، و برخی هستند که دوست دارند دارائی را بثمر برسانند و پرسود کنند، و از گسیختگی حال خود کراهت دارند.
سید رضی- ره- فرموده است: این بیان حضرت از غرائب تفسیریست که از أو شنیده شده.
مگو بار إلها پناهم بده ز هر فتنه باشد ز که تا بمه
پناه آور از فتنه های مضلّ که گمراه سازند و بیچاره دل
خدا مال و أولاد را فتنه خواند کسی مال و أولاد از خود نراند
بدانها بشر آزمایش شوند که از یکدیگر گوی سبقت برند
که ساخط ز راضی شود آشکار بهر چیز دانا است پروردگار
ولی تا که کار ثواب و عقاب هویدا ز مردم شود بی حجاب
چه برخی پسر دوست و ز دخترش بد آید که پرورده اندر برش
دگر مردمی مال جویند بیش نخواهند درویشی وضع خویش
