[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): إِذَا لَمْ یَکُنْ مَا تُرِیدُ، فَلَا تُبَلْ [کَیْفَ] مَا کُنْتَ.[/hadith]
جلوه تاریخ درشرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 7، ص286
اذا لم یکن ما ترید، فلا تبل کیف کنت. «چون آنچه می خواهی نباشد بدان منگر که چگونه بوده ای.»
شرح این سخن بر گروهی از مردم دشوار گردیده است و گفته اند مشهور سخن حکیمان این است که چون آنچه خواهی نباشد، همان را خواه که هست - زمانه با تو نسازد تو با زمانه بساز. و معنی گفتار امیر المؤمنین که فرموده است: «بدان منگر که چگونه بوده ای» روشن نیست، و آنان مقصود و مراد امیر المؤمنین علیه السّلام را درک نکرده اند. مقصود آن حضرت این است که اگر آنچه می خواهی نبود، اندوهگین مشو و اعتنایی مکن و از اینکه مرادت بر آورده نشد و محروم گشتی، نومید مشو. این سخن نظیر گفته دیگر علی علیه السّلام است که فرموده است: «بر آنچه از نعمت دنیا که از دست می دهی، اندوه بسیار مخور» و نظیر این گفتار خداوند متعال است که فرموده است: «برای آنچه از دست می دهید اندوه مخورید»، در عین حال امیر المؤمنین سخن خود را مؤکد ساخته و فرموده است به هر حال که باشی اندوه مخور، و اگر آنچه را که آرزومند بودی از دست دادی به هر حال که باشی، بر آن اندوه مخور، چه بیمار و چه زندانی و چه تنگدست و چه دوست از دست داده باشی و به هر حال بر روزگار اعتنا مکن و اگر تو را از آرزویت نومید ساخت و با خواسته تو بر عکس رفتار کرد، اندوه بر دل مگیر و این حال سبک و کوچک شمردن روزگار را در همه احوال در نظر داشته باش و این واضح است.
