[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): لَوْ ضَرَبْتُ خَیْشُومَ الْمُؤْمِنِ بسَیْفِی هَذَا عَلَی أَنْ یُبْغِضَنِی مَا أَبْغَضَنِی، وَ لَوْ صَبَبْتُ الدُّنْیَا بجَمَّاتِهَا عَلَی الْمُنَافِقِ عَلَی أَنْ یُحِبَّنِی مَا أَحَبَّنِی؛ وَ ذَلِکَ أَنَّهُ قُضِیَ، فَانْقَضَی عَلَی لِسَانِ النَّبیِّ الْأُمِّیِّ (صلی الله علیه وآله) أَنَّهُ قَالَ: "یَا عَلِیُّ لَا یُبْغِضُکَ مُؤْمِنٌ وَ لَا یُحِبُّکَ مُنَافِقٌ".[/hadith]
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 84
الثانیة و الاربعون من حکمه علیه السّلام:
(42) و قال علیه السّلام: لو ضربت خیشوم المؤمن بسیفی هذا علی أن یبغضنی ما أبغضنی، و لو صببت الدّنیا بجمّاتها علی المنافق علی أن یحبّنی ما أحبّنی، و ذلک أنّه قضی فانقضی علی لسان النّبیّ الامّیّ -صلّی اللَّه علیه و آله- أنّه قال: یا علیّ لا یبغضک مؤمن، و لا یحبّک منافق. (74499- 74453)
اللغة:
(الخیشوم) أصل الأنف، (الجمّات) جمع جمّة و هو مجتمع الماء من الأرض- من شرح ابن میثم.
الاعراب:
لو حرف شرط لتعلیق نفی علی نفی و مفادها امتناع وجود الجزاء لامتناع وجود الشرط، أنّه قضی فانقضی، اسم أنّ ضمیر الشأن، و قضی فعل مجهول و نائب الفاعل مستتر فیه یرجع إلی الشأن الّذی یستفاد من ضمیر أنّه، أو جملة أنّه قال التّالیة علی سبیل التنازع بینه و بین قوله فانقضی، فیجعل الجملة نائب مناب فاعل قضی و یستتر ضمیر الفاعل فی قوله فانقضی یرجع إلیه.
المعنی:
کان علیّ علیه السّلام صراط الحقّ، و مدار الحقیقة، و جوهر الإیمان، و مرآة صافیة لتجلّی ما فی قلوب النّاس فیه إذا واجهوه، و المسلمون عهدئذ مؤمن و منافق و کان من مهامّ الامور، تمییز المؤمن عن المنافق، و قد کان النبیّ صلّی اللَّه علیه و آله یعرف المنافق بنور نبوّته و وحی اللَّه، و قد عرّفهم لبعض الصحابة أصحاب الأسرار النبویّة منهم عمّار بن یاسر، و کان علیّ علیه السّلام مرآة صافیة لتمییز المؤمن عن المنافق فصدر النّبی هذا التوقیع المقیاس و جعل بغض و حبّ علیّ مقیاسا لتشخیص الایمان و النّفاق.
قال الشارح المعتزلی: و هذا الخبر مرویّ فی الصحاح بغیر هذا اللفظ: «لا یحبّک إلّا مؤمن، و لا یبغضک إلّا منافق».
أقول: ما دعاه إلی إسقاط لفظة یا علی من صدر الحدیث.
الترجمة:
فرمود: اگر با همین شمشیرم بینی مؤمن را از بن ببرم تا بلکه مرا دشمن دارد، دشمنم نمی دارد، و اگر دنیا را با هر چه اندوخته دارد بکام منافق بریزم که دوستم دارد، دوستم نمی دارد، و این بخاطر اینست که أمری مقرّر شده و گذشته بر زبان پیغمبر امّی صلّی اللَّه علیه و آله که فرموده: ای علی! مؤمنت دشمن ندارد، و منافقت دوست نگردد.
گفت علی گر که بشمشیر من بینی مؤمن ببرم تا به بن
بلکه شود دشمن و بد داردم می نشود دشمن و می خواهدم
ورکه جهان را بهمه گنج و سور باز دهم من بمنافق بزور
تا که شود دوست من کی شود؟ حکم قضا هست و چنین طی شود
گفته پیغمبر امّی است کو بغض مرا هیچ ز مؤمن مجو
دوستی من ز منافق بدور تا که بپوشد تن او خاک گور
