[hadith]وَ سُئِلَ (علیه السلام) أَیُّهُمَا أَفْضَلُ، الْعَدْلُ أَوِ الْجُودُ؟ فَقَالَ (علیه السلام): الْعَدْلُ یَضَعُ الْأُمُورَ مَوَاضِعَهَا، وَ الْجُودُ یُخْرِجُهَا مِنْ جِهَتِهَا؛ وَ الْعَدْلُ سَائِسٌ عَامٌّ، وَ الْجُودُ عَارِضٌ خَاصٌّ؛ فَالْعَدْلُ أَشْرَفُهُمَا وَ أَفْضَلُهُمَا.[/hadith]
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 512
الخامسة عشرة بعد أربعمائة من حکمه علیه السّلام:
(415) و سئل منه علیه السّلام أیّما أفضل العدل أو الجود؟ فقال علیه السّلام: العدل یضع الأمور مواضعها، و الجود یخرجها من جهتها، و العدل سائس عامّ، و الجود عارض خاصّ، فالعدل أشرفهما و أفضلهما. (86131- 86101)
المعنی:
العدل هو الاستقامة فی جمیع شئون الحیاة و التساوی فی الحقوق و المبادلات فرجل عادل یعمل بوظیفته فی جمیع اموره و منها الکسب لمعاشه و رفع حاجته بیده، و جامعة عادلة تعطی کلّ ذی حق حقها، فلا یوجد فیها أحد یکفّ نفسه عن العمل لحیاته و یعیش من کدّ ید غیره، و لا یوجد فیها عمل بلا اجرة عادلة و لا احتکار للثروة و استثمار للأیادی الضعیفة فلا مورد فی الجامعة العادلة التی تضع کلّ شیء فی موضعها للجود، فانّه بذل بلا عوض لمن یسئل أو لا یسئل، فانّ المعطی إن أعطی ما احتاج إلیه فی نفسه و عیاله فقد أخرج المال فی غیر جهته، و إن أعطی من فاضل معاشه فقد أخرجه من جهة ادّخاره و جمعه، فانّ جمع المال من الحلال یحاسب علیه و من الحرام موجب للعقاب، و الاخذ إن أخذه لحاجته فقد قصّر فی تحصیل معاشه أو لم یساعده الاجتماع علیه لعدم عدالته، و إن أخذه مزیدا علی الحاجة فقد ابتلی بالحرص و الطمع فالجود إخراج للامور عن جهتها العادلة مضافا إلی أنّه یدعو إلی الکسل و الافتقار إلی الجواد.
و العدل إذا عمّ و تمّ یسوس النّاس جمیعا فی جمیع الشئون الحیویّة، فلا یبقی ذو حاجة للانفاق علیه، و الجود بذل خاص لأفراد خاصّة و عارض مفارق من الاجتماع فقد یکون و قد لا یکون، فلا یصحّ الاعتماد علیه فی إدارة الامور.
الترجمة:
از آن حضرت پرسش شد که عدالت بهتر است یا جود و سخاوت؟ در پاسخ فرمود: عدالت هر چیزی را در جای خود قرار می دهد و نظم اقتصادی و اجتماعی کامل فراهم میکند، ولی جود و بخشش کارها را از مجاری طبیعی خود بیرون می برد و نظم را برهم می زند، عدالت سیاست عموم و تدبیر زندگانی برای همه است، ولی جود عارضه مخصوصی است که شامل حال بعضی می شود پس عدالت أشرف و أفضل است.
