[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): أخْبُرْ، تَقْلِهِ.
قال الرضی و من الناس من یروی هذا للرسول (صلی الله علیه وآله وسلم) و مما یقوی أنه من کلام أمیر المؤمنین (علیه السلام) ما حکاه ثعلب عن ابن الأعرابی قال المأمون: لو لا أن علیا قال اخبر تقله، لقلتُ اقله تخبر.[/hadith]
جلوه تاریخ درشرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 8، ص222
و قال علیه السّلام: اخبر تقله. قال الرضی رحمة الله تعالی: و من الناس من یروی هذا لرسول الله صلّی اللّه علیه و آله، و ممّا یقوی انه من کلام امیر المؤمنین علیه السّلام ما حکاه ثعلب، قال: حدثنا ابن الاعرابیّ قال: قال المأمون: لو لا انّ علیا علیه السّلام قال: اخبر تقله لقلت انا، اقله تخبر.
«و فرمود: بیازمای، سپس او را دشمن دار.» سید رضی که خدایش رحمت کناد می گوید: برخی از مردم این سخن را از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم روایت کرده اند، ولی از جمله چیزها که تأیید می کند این سخن از سخنان امیر المؤمنین علیه السّلام است، چیزی است که ثعلب از قول ابن اعرابی روایت می کند که مأمون گفته است: اگر نه این بود که علی علیه السّلام فرموده است: «بیازمای سپس او را دشمن بدار.» من می گفتم: «او را دشمن بدار و سپس بیازمای.»
معنی این سخن این است که مردم را بیازمای و تجربه کن تا آنان را دشمن داری، که تجربه برای تو بدیها و بدخوییهای ایشان را آشکار می سازد و این به صورت ضرب المثل به کار می رود درباره کسی که به او گمان خیر برده می شود و چنان نیست. سخن مأمون هم کینه و بغض نیست بلکه مراد دوری کردن و بریدن است. می گوید: برای تجربه از دوست و برادر خود ببر ببین آیا به دوستی و پیمان خود با تو باقی می ماند یا آن را می شکند و از تو باز می گردد.
از جمله سخنان عتبة بن ابی سفیان است که می گفته است: نخست جوانان را خشمگین سازید و خون به چهره شان بدوانید، اگر بردباری کردند و پاسخ پسندیده دادند آنان لایق و درخور خواهند بود و گرنه بر آنان طمع مبندید.
