[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): اذْکُرُوا انْقِطَاعَ اللَّذَّاتِ، وَ بَقَاءَ التَّبعَاتِ.[/hadith]
لذات زودگذر و تبعات بسیار:
امام(علیه السلام) در این گفتار حکیمانه به نکته قابل توجهی درباره گناهان اشاره کرده، می فرماید: «به یاد داشته باشید که لذات (معاصی به سرعت) پایان می گیرد و تبعات و آثار سوء آن باقی می ماند»; (اذْکُرُوا انْقِطَاعَ اللَّذَّاتِ، وَ بَقَاءَ التَّبعَاتِ).
این یک واقعیت است که معاصی و گناهان لذت بخش، لذاتی ناپایدار و زودگذر دارند; یک فرد شراب خوار چقدر از آنچه می نوشد لذت می برد و یا زناکار لذتش از این گناه چقدر زمان می برد؟ و این در حالی است که آثار گناه و تبعات آن بسیار طولانی و پایدار است. اما تبعات اخروی آن تا دامنه قیامت و در عرصه قیامت باقی و برقرار است و حتی تبعات و آثار سوء دنیوی آن نیز غالباً طولانی است; شراب خوار، به خصوص با تکرار این گناه، انواع بیماری ها را برای خود خریداری می کند. افرادی را می بینیم که چند صباحی با استعمال مواد مخدر چنان خود را اسیر و ذلیل می کنند که این ذلت و اسارت تا آخر عمر بی ثمرشان از آن ها دست بردار نیست. شخص ظالمی ممکن است در یک لحظه مرتکب قتلی شود و لذت انتقام از مخالف خود را بچشد اما ناراحتی وجدان، یک عمر باقی است اضافه بر این گاه زندان طویل المدتی به سبب آن دامنگیرش می شود و عذاب الهی کشتن مؤمنان بی گناه طبق صریح قرآن مجید، خلود در جهنم و عذاب جاویدان است.[1]
بنابراین هرکس در لحظه فراهم شدن اسباب گناه باید مراقب این نکته باشد که لذاتش بسیار زودگذر و آثار سوئش بسیار درازمدت است.
اضافه بر همه این ها آن گونه که از آیات و روایات اسلامی برمی آید یکی از آثار گناهان، سلب نعمت ها و مواهب الهی است که گاه زمان های بسیار طولانی این محرومیت ادامه می یابد. همان گونه که در خطبه 178 می خوانیم: «ایمُ اللَّهِ مَا کَانَ قَوْمٌ قَطُّ فِی غَضِّ نِعْمَة مِنْ عَیش فَزَالَ عَنْهُمْ إِلاَّ بذُنُوب اجْتَرَحُوهَا; به خدا سوگند هرگز ملتی که در ناز و نعمت می زیستند نعمتشان زوال نیافت مگر براثر گناهانی که مرتکب شدند. اضافه بر این ها بسیار می شود که براثر یک گناه لذت بخش زودگذر، ننگ و عاری بر دامان انسان می نشیند که بعد از مرگ نیز مردم او را به زشتی یاد می کنند».
در اشعاری که در دیوان منسوب به امیرمؤمنان علی(علیه السلام) آمده است چنین می خوانیم:
تَفْنَی اللَّذَاذَةُ مِمَّنْ نَالَ شَهْوَتَها *** مِنَ الْحَرَامِ وَ یبْقَی الاِْثْمُ وَ الْعَارُ
تَبْقَی عَوَاقِبُ سُوء فِی مَغَبَّتِهَا *** لا خَیرَ فِی لَذَّة مِنْ بَعْدهَا النَّار
کسانی که به شهوت های نفسانی می رسند لذاتش به زودی پایان می گیرد لذاتی که از حرام حاصل شده ولی گناه و ننگ آن باقی می ماند.
آری عواقب سوء آن در پایان، می ماند و هیچ خیری در لذتی که بعد از آن آتش دوزخ باشد نیست.[2]
در دعای 31 صحیفه سجادیه (فی ذکر التوبة وطلبها) امام(علیه السلام) به پیشگاه خدا عرضه می دارد: (من توبه می کنم) از گناهانی که لذاتش پایان یافته و تبعاتش پیوسته دامنگیر من است; «مِنْ ذُنُوب أَدْبَرَتْ لَذَّاتُهَا فَذَهَبَتْ، وَ أَقَامَتْ تَبعَاتُهَا فَلَزمَتْ». شاعر عرب نیز در این زمینه می گوید:
ما کان ذاک العَیشُ إلاّ سَکْرَةً *** رَحَلَت لَذائذُها و حَلّ خُمارُها
آن زندگی (دنیوی آلوده به گناه) چیزی جز همچون مستی از شراب نبود که لذتش پایان گرفت و خماری آن باقی ماند.[3]
در ضمن باید توجه داشت که منظور امام(علیه السلام) لذات معقول و مشروع نیست چراکه در بعضی از روایات تصریح شده که بخشی از ساعات شبانه روز را برای لذت مشروع و معقول بگذارید تا به شما برای انجام وظایف اصلی کمک کند، بلکه منظور، لذات نامشروع و نامعقول است به قرینه «وبَقاء التَّبعات» یعنی باقی ماندن آثار سوء و عقوبت های آنها.
روایتی که در غرر آمده است نیز این معنا را تأیید می کند; فرمود: «اذکُروا عِندَ المَعاصِی ذَهابَ اللذّاتِ وبَقاءَ التَّبَعاتِ».[4]
شاهد دیگر باز هم حدیثی است که از امام(علیه السلام) در غررالحکم نقل شده است، فرمود: «إنّ مَن فارَق التّقوی أغری باللّذّاتِ والشّهَوات ووقَع فی تَیهِ السَّیِّئاتِ وَلَزمَه کبیرُ التَّبَعاتِ; کسی که از تقوا دوری گزیند تشویق به لذات و شهوات سرکش می شود و در بیابان گناهان سرگردان خواهد شد و آثار شوم بزرگ آن دامانش را خواهد گرفت»[5]. [6]
پی نوشت:
[1]. نساء، آیه 93.
[2]. دیوان امام علی(علیه السلام)، ص 204.
[3]. شرح نهج البلاغه علامه شوشتری، ج 14، ص 540.
[4]. غررالحکم، ح 3517.
[5]. همان، ح 6014.
[6]. سند گفتار حکیمانه: مرحوم آمدی در غررالحکم این جمله را با دو تفاوت نقل کرده است: «اذکروا عند المعاصی ذهاب اللذات و بقاء التبعات» و این تفاوت نشان می دهد که از منبع دیگری آن را دریافت داشته است. (مصادر نهج البلاغه، ج 4، ص 302)
