[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام) لِبَعْضِ أَصْحَابهِ: لَا تَجْعَلَنَّ أَکْثَرَ شُغُلِکَ بأَهْلِکَ وَ وَلَدکَ؛ فَإِنْ یَکُنْ أَهْلُکَ وَ وَلَدُکَ أَوْلِیَاءَ اللَّهِ، فَإِنَّ اللَّهَ لَا یُضِیعُ أَوْلِیَاءَهُ؛ وَ إِنْ یَکُونُوا أَعْدَاءَ اللَّهِ، فَمَا هَمُّکَ وَ شُغُلُکَ بأَعْدَاءِ اللَّهِ.[/hadith]
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 436
الثامنة و الثلاثون بعد ثلاثمائة من حکمه علیه السّلام:
(338) و قال علیه السّلام لبعض أصحابه: لا تجعلنّ أکثر شغلک بأهلک و ولدک: فإن یکن أهلک و ولدک أولیاء اللَّه فإنّ اللَّه لا یضیع أولیاءه، و إن یکونوا أعداء اللَّه فما همّک و شغلک بأعداء اللَّه؟! (83360- 83326)
المعنی:
حفظ الأهل و الولد و إدارة امورهم من أهمّ الوظائف، و قد صدر فی حقّهم أحکام و آداب مفروضة و مندوبة، و قال اللَّه تعالی: «قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلِیکُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ» (6- التحریم) فأمر بوقایة الأهل من نار جهنّم کوقایة النّفس و أوجب للأهلین من الزّوجة و البنین النفقة و المسکن.
و لکن لا بدّ و أن یجتنب الانسان من تسلّطهم علی قلبه و الاشتغال بهم عن أمر ربّه بحیث یوجب الاشتغال بهم عن ظهر القلب ترک ما یلزم من الوظائف الاخر الواجبة فیمنع الحقوق الواجبة خوفا من فقرهم و ضیق معاشهم، أو یترک السّفر الواجب من الحجّ و الجهاد حذرا من فراقهم، کما اعتذر المنافقون فی التخلّف عن الجهاد بقولهم: «سَیَقُولُ لَکَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْراب شَغَلَتْنا أَمْوالُنا وَ أَهْلُونا فَاسْتَغْفِرْ لَنا یَقُولُونَ بأَلْسنَتِهِمْ ما لَیْسَ فِی قُلُوبهِمْ قُلْ فَمَنْ یَمْلِکُ لَکُمْ مِنَ اللَّهِ شَیْئاً إِنْ أَرادَ بکُمْ ضَرًّا أَوْ أَرادَ بکُمْ نَفْعاً» (11- الفتح).
الترجمة:
مبادا بیشتر دلت را باهل و فرزندت بدهی، اگر أهل و فرزندت دوستدار خدایند براستی که خداوند دوستان خود را ضایع و مهمل نگذارد، و اگر دشمنان خدایند چرا همّ و شغلت را بدشمنان خدا می دهی؟
پند علی بود بیک یار خویش دل تو مده بر زن و فرزند بیش
گر زن و فرزند خداجو بوند مورد ألطاف خدا میشوند
ور که خدا دشمن و بد طینتند از چه دل و هوش تو را می برند
و در این معنی سروده:
فرزند بنده ایست خدا را غمش مخور تو کیستی که به ز خدا بنده پروری
گر صالح است گنج سعادت برای اوست ور طالح است رنج زیادی چرا بری
