[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): مَنْ نَظَرَ فِی عَیْب نَفْسهِ اشْتَغَلَ عَنْ عَیْب غَیْرِهِ، وَ مَنْ رَضِیَ برِزْقِ اللَّهِ لَمْ یَحْزَنْ عَلَی مَا فَاتَهُ، وَ مَنْ سَلَّ سَیْفَ الْبَغْیِ قُتِلَ بهِ، وَ مَنْ کَابَدَ الْأُمُورَ عَطِبَ، وَ مَنِ اقْتَحَمَ اللُّجَجَ غَرِقَ، وَ مَنْ دَخَلَ مَدَاخِلَ السُّوءِ اتُّهِمَ، وَ مَنْ کَثُرَ کَلَامُهُ کَثُرَ خَطَؤُهُ، وَ مَنْ کَثُرَ خَطَؤُهُ قَلَّ حَیَاؤُهُ، وَ مَنْ قَلَّ حَیَاؤُهُ قَلَّ وَرَعُهُ، وَ مَنْ قَلَّ وَرَعُهُ مَاتَ قَلْبُهُ، وَ مَنْ مَاتَ قَلْبُهُ دَخَلَ النَّارَ؛ وَ مَنْ نَظَرَ فِی عُیُوب [غَیْرِهِ] النَّاس فَأَنْکَرَهَا، ثُمَّ رَضِیَهَا لِنَفْسهِ، فَذَلِکَ الْأَحْمَقُ بعَیْنِهِ؛ وَ الْقَنَاعَةُ مَالٌ لَا یَنْفَدُ، وَ مَنْ أَکْثَرَ مِنْ ذکْرِ الْمَوْتِ رَضِیَ مِنَ الدُّنْیَا بالْیَسیرِ، وَ مَنْ عَلِمَ أَنَّ کَلَامَهُ مِنْ عَمَلِهِ، قَلَّ کَلَامُهُ إِلَّا فِیمَا یَعْنِیهِ.[/hadith]
جلوه تاریخ درشرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 8، ص 113
من نظر فی عیب نفسه اشتغل عن عیب غیره، و من رضی برزق الله لم یحزن علی ما فاته، و من سلّ سیف البغی قتل به، و من کابد الامور عطب، و من اقتحم اللجج غرق، و من دخل مداخل السوء اتهم. و من کثر کلامه کثر خطؤه، و من کثر خطوه قلّ حیاوه، و من قل حیاؤه قلّ ورعه، و من قلّ ورعه مات قلبه، و من مات قلبه دخل النّار. و من نظر فی عیوب غیره فانکرها ثمّ رضیها لنفسه فذلک الاحمق بعینه. و القناعة مال لا ینفد. و من اکثر من ذکر الموت رضی من الدنیا بالیسیر. و من علم ان کلامه من عمله قلّ کلامه الا فی ما یعنیه.
«آن کس به عیب خویشتن نگریست از عیب غیر خود سرگرم -کار خود- شد، و آن کس که به روزی خدا خرسند شد بر آنچه که از دستش بشد، اندوهگین نگردد، و آن کس که شمشیر ستم کشید، با آن کشته شد، و هر کس در کارها خویشتن را به رنج افکند، خود را هلاک ساخت، و آن کس در موج دریا درآید، غرق شد، و هر کس به جایگاههای بدی درآمد، متهم شد. و هر کس گفتارش فزون شد، خطاهایش فزون گردید، و آن کس که خطاهایش فزون شد، آزرمش کاسته شد، و آن کس که آزرمش کاسته شد، پارسایی او کاستی پذیرفت، و آن کس که پارسایی او کاستی یافت، دلش مرد، و آن کس که دلش مرد، به آتش دوزخ درافتاد. و آن کس که به عیبهای مردم نگریست و آن را زشت شمرد و سپس همان عیبها را برای خود بپسندید، او به ذات خود احمق است. قناعت مالی است که به پایان نمی رسد. و آن کس که یاد مرگ را بسیار کند، از دنیا به اندک راضی شود. و آن کس که دانست گفتارش از کردارش شمرده می شود، سخنش جز در آنچه که به کارش آید، اندک شود.»
