[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): یَوْمُ الْعَدْلِ عَلَی الظَّالِمِ، أَشَدُّ مِنْ یَوْمِ الْجَوْرِ عَلَی الْمَظْلُومِ.[/hadith]
روز اجرای عدل بر ستمگران:
همانگونه که در ذکر سند این کلام حکیمانه اشاره شد پیش از این نیز با تفاوتی تحت شماره 241 آمده در آنجا چنین ذکر شده بود: «یَوْمُ الْعَدْلِ عَلَی الظَّالِمِ أَشَدُّ مِنْ یَوْمِ الْجَوْرِ عَلَی الْمَظْلُومِ!». درواقع کلام حکیمانه مورد بحث می تواند شرحی بر روایت 241 باشد، زیرا در آنجا گفته شده بود «یوم المظلوم» در اینجا می فرماید: «یوم العدل» بنابراین منظور از روز مظلوم، روز اجرای عدالت است نسبت به ظالم و گرفتن انتقام مظلوم از ستمگر و همانگونه که در آنجا اشاره کردیم درباره این روز، خواه روز عدالتش نامیم یا روز مظلوم، دو احتمال هست: نخست اینکه منظور از آن روز رستاخیز است که بسیاری از شارحان نهج البلاغه آن را پذیرفته اند و در این صورت شدت این روز نسبت به روز ظلم و جور آشکار است؛ دنیا و ستمهای ستمگران هرچه باشد به سرعت می گذرد؛ اما مجازات آنها در قیامت پایدار وبرقرار است. هم ازنظر طول زمان بیشتر است و هم ازنظر کیفیت مجازات الهی، شدیدتر.
تفسیر دیگر اینکه منظور از روز اجرای عدالت اعم از دنیا و آخرت است، زیرا تاریخ نشان می دهد که بسیاری از ظالمان در همین دنیا به مجازاتهای سختی گرفتار شده اند و حتی در عمر کوتاه خود نیز بارها صحنه آن را دیده ایم که اگر آن را جمع آوری کنیم کتابی می شود.
با توجه به مطلق بودن کلمه «عدل» تفسیر دوم مناسبتر به نظر می رسد به خصوص اینکه جور در دنیا واقع می شود و اگر عدل هم در دنیا باشد تناسب بیشتری دارد و می دانیم که مجازاتهای ظالمان در دنیا مانع از مجازات آنها در آخرت نیست و باید کفاره ظلم خود را هم در دنیا بدهند و هم در آخرت، بنابراین کلام حکیمانه پیشگفته، مفهوم عامی دارد که دنیا و آخرت، هر دو را فرا می گیرد. بنابر آنچه گفته شد جمله «یَوْمَ الْجَوْرِ عَلَی الْمَظْلُومِ» نیز شرح «یَوْمَ الظّالِمُ عَلَی الْمَظْلُومِ» است؛ یعنی روز ظلم ظالم نسبت به مظلوم.
امیرمؤمنان علی علیه السلام در سخنان دیگرش نیز با تعبیرات دیگری به این حقیقت اشاره کرده می فرماید: «لِلظَّالِمِ غَداً یَکْفِیهِ عَضُّهُ یَدَیْه؛ ظالم فردایی دارد که هر دو دست خود را با دندان می گزد و همین برای او کافی است».
از آیات قرآن مجید و روایات اسلامی نیز استفاده می شود که خدا در همین دنیا ظالمانی بر ظالمان دیگر مسلط می کند که از آنها انتقام بگیرند. امام باقر علیه السلام در حدیثی می فرماید: «مَا انْتَصَرَ اللهُ مِنْ ظالِمٍ إِلّا بظالِمٍ وَذلِکَ قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ : (وَکَذَلِکَ نُوَلِّی بَعْضَ الظَّالِمِینَ بَعْضا)؛ خداوند از ظالمان به وسیله ظالمان انتقام می گیرد واین همان است که در قرآن فرمود: اینگونه بعضی از ظالمین را بر بعضی مسلط می کنیم».
می دانیم: اگر عادلی بخواهد انتقام مظلومی را بگیرد اولاً روی حساب و قانون عدالت رفتار می کند، ثانیاً چون از دست شخص عادلی ضربه می خورد، بر او گواراتر است از اینکه از دست ظالم دیگری همچون خودش ضربه بی حساب وکتاب بخورد. از اینها گذشته، روایات، نکته دقیق دیگری را بیان می کند و آن اینکه ظالم در همان لحظه که ظلم می کند بخشی از دین و ایمان خود را از دست می دهد واین انتقام بزرگی است. امام صادق علیه السلام فرمود: «أَمَا إِنَّ الْمَظْلُومَ یَأْخُذُ مِنْ دینِ الظَّالِمِ أَکْثَرَ مِمَّا یَأْخُذُ الظَّالِمُ مِنْ مَالِ الْمَظْلُومِ؛ بدانید مظلوم از دین ظالم بیش از آنچه ظالم از مال مظلوم می گیرد خواهد گرفت».
در حدیث دیگری از رسول خدا صلی الله علیه و آله می خوانیم: «مَنْ خَافَ الْقِصَاصَ کَفَّ عَنْ ظُلْمِ النَّاس؛ کسی که از قصاص (در دنیا و آخرت) بترسد از ظلم مردم خودداری می کند».
اضافه بر این، از روایات استفاده می شود که مجازات و کیفر ظلم و ستم سریع تر از هر گناه دیگری به انسان می رسد، همانگونه که نیکوکاری درباره دیگران سریعتر از کارهای خیر دیگر پاداشش به انسانها خواهد رسید. در کتاب شریف کافی از امام باقر علیه السلام نقل شده است که فرمود: «إِنَّ أَسْرَعَ الْخَیْرِ ثَوَاباً الْبرُّ وَإِنَّ أَسْرَعَ الشَّرِّ عُقُوبَةً الْبَغْی؛ سریعترین چیزی که ثوابش به انسان می رسد نیکوکاری در حق دیگران وسریع ترین شری که کیفرش دامان انسان را می گیرد ظلم و ستم است».
این مسئله به قدری دارای اهمیت است که امام باقر علیه السلام در حدیث دیگری می فرماید: در کتاب علی علیه السلام آمده است: «ثَلاثُ خِصَالٍ لا یَمُوتُ صَاحِبُهُنَّ أَبَداً حَتَّی یَرَی وَبَالَهُنَّ الْبَغْیُ وَ قَطِیعَةُ الرَّحِمِ وَالْیَمِینُ الْکَاذبَةُ یُبَارِزُ اللَّهَ بهَا؛ سه عمل است که صاحب آنها هرگز از دنیا نمی رود تا وبال و آثار سوء آن را ببیند: ظلم و قطع رحم و قسم دروغین که با اینها با خدا مبارزه می کند».
این سخن را با حدیث دیگری از امام صادق علیه السلام پایان می دهیم. آنجا که فرمود: «مَا مِنْ ذَنْبٍ أَجْدَرَ أَنْ یُعَجِّلَ اللَّهُ لِصَاحِبهِ الْعُقُوبَةَ فِی الدُّنْیَا مَعَ مَا یَدَّخِرُ لَهُ فِی الاْخِرَةِ مِنَ الْبَغْیِ وَقَطِیعَةِ الرَّحِمِ إِنَّ الْباطِلَ کانَ زَهُوقاً؛ سزاوارترین گناهانی که خداوند عقوبتش را در دنیا به زودی به صاحبش می رساند به اضافه کیفرهایی که در آخرت برای او ذخیره کرده، ظلم و قطع رحم است». در ذیل کلام حکیمانه 241 نیز بحثهای مهم دیگری در زمینه تفسیر حکمت مورد بحث داشتیم.
