[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام) [عِنْدَ وقُوُفِهِ] عَلَی قَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه وآله) سَاعَةَ دَفْنِهِ: إِنَّ الصَّبْرَ لَجَمِیلٌ إِلَّا عَنْکَ، وَ إِنَّ الْجَزَعَ لَقَبیحٌ إِلَّا عَلَیْکَ؛ وَ إِنَّ الْمُصَابَ بکَ لَجَلِیلٌ، وَ إِنَّهُ قَبْلَکَ وَ بَعْدَکَ لَجَلَلٌ.[/hadith]
الحادیة و الثمانون بعد المائتین من حکمه علیه السّلام:
(281) و قال علیه السّلام عند وقوفه علی قبر رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله ساعة دفن [دفنه]: إنّ الصّبر لجمیل إلّا عنک، و إنّ الجزع لقبیح إلّا علیک، و إنّ المصاب بک لجلیل، و إنّه بعدک لقلیل، [و إنّه قبلک و بعدک لجلل ]. (82027- 81996)
اللغة:
(المصاب): البلیّة و کلّ أمر مکروه (لجلل) الجلل: الأمر الهیّن: و الأمر العظیم و هو من الأضداد- المنجد-.
المعنی:
کنایه [إنّ الصّبر لجمیل إلّا عنک ...] کلامه علیه السّلام فی هذا المقام خرج مخرج الکنایة لبیان عظم المصیبة و شدّة التألّم من فقده صلوات اللَّه علیه، و لیس معناه أنّ الصبر علی فقده و مصابه لیس جمیلا
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 385
حقیقة، و أنّ الجزع علیه لیس قبیحا حقیقة، فما ذکره ابن میثم من التعلیل علی أنّ الصّبر فی مصابه غیر جمیل، و أنّ الجزع علیه غیر قبیح، لیس بصحیح.
الترجمة:
هنگامی که پیغمبر را بخاک سپرد بر سر قبرش چنین فرمود: راستی که صبر جمیل و زیبا است جز صبر از فقدان تو، و براستی که جزع و بیتابی زشت و ناشایسته است جز جزع از فراق تو، و براستی که مصیبت تو بسیار بزرگ است، و هر مصیبتی پیش از آن و بعد از آن کوچک و آسانست.
علی چون پیمبر بقبرش سپرد سر قبر از دل چنین ناله برد
جمیل است صبرم ولی جز ز تو جزع زشت باشد ولی جز بتو
چنانت مصیبت بزرگ آمده که هر غم برش خوار و خرد آمده
