[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): إِنَّ الطَّمَعَ مُورِدٌ غَیْرُ مُصْدرٍ وَ ضَامِنٌ غَیْرُ وَفِیٍّ؛ وَ رُبَّمَا شَرِقَ شَارِبُ الْمَاءِ قَبْلَ رِیِّهِ؛ وَ کُلَّمَا عَظُمَ قَدْرُ الشَّیْءِ الْمُتَنَافَس فِیهِ عَظُمَتِ الرَّزیَّةُ لِفَقْدهِ؛ وَ الْأَمَانِیُّ تُعْمِی أَعْیُنَ الْبَصَائِرِ؛ وَ الْحَظُّ یَأْتِی مَنْ لَا یَأْتِیهِ.[/hadith]
امام (ع) فرمود: «إِنَّ الطَّمَعَ مُورِدٌ غَیْرُ مُصْدرٍ وَ ضَامِنٌ غَیْرُ وَفِیٍّ- وَ رُبَّمَا شَرِقَ شَارِبُ الْمَاءِ قَبْلَ رِیِّهِ- وَ کُلَّمَا عَظُمَ قَدْرُ الشَّیْءِ الْمُتَنَافَس فِیهِ عَظُمَتِ الرَّزیَّةُ لِفَقْدهِ- وَ الْأَمَانِیُّ تُعْمِی أَعْیُنَ الْبَصَائِرِ- وَ الْحَظُّ یَأْتِی مَنْ لَا یَأْتِیهِ»:
امام (ع) از طمع در دنیا و آزمندی در طلب دنیا و آرزو داشتن و در پی دنیا رفتن به چند دلیل بر حذر داشته است:
1- قیاس مضمری که صغرای آن عبارت: «إنّ الطمع... و فیّ» است یعنی: طمع آدمی را بر موارد هلاکت می برد امّا از آنجا باز نمی گرداند. عبارت «الضامن غیر الوفیّ» را -به دلیل این که انسان را علاقمند به کسب دنیا می کند و به طرف دنیا می خواند، و با این حال دروغ می گوید، هم چون کسی که ضامن چیزی شود و وفا نکند- برای طمع استعاره آورده است، و کبرای مقدّر آن چنین است: و هر چه این طور باشد، سزاوار پیروی و اطمینان نیست.
2- عبارت: «و ربّما... ریّه» هشدار بر این مطلب است که در پی دنیا به طور مداوم بودن روا نیست، به دلیل قیاس مضمری که از صغرای آن به کنایه یاد کرده است و در تقدیر چنین است: هر که همواره در پی دنیا باشد گاهی ناامید می شود و بدون رسیدن به آرزو، امیدش قطع می شود، و کبرای مقدّر آن نیز چنین است: و هر چه این طور باشد، شایسته نیست که همیشه در پی آن بود.
3- از شتافتن در پی آنچه از متاع دنیا که پر ارزش است، به وسیله قیاس مضمری بر حذر داشته است که صغرای آن عبارت: «و کلّما... لفقده» است. «رزیّة» به معنی مصیبت است. و کبرای مقدّر آن نیز چنین است، و هر چه که مصیبت فقدان آن بزرگ باشد پس شایسته بر گرفتن نیست، زیرا ناگزیر از دست خواهد رفت، و فنا پذیر است.
4- از آرزوها به وسیله قیاس مضمری بر حذر داشته است که صغرای آن عبارت: «و الأمانیّ تعمی اعین الابصار» است، توضیح آن که آرزوها فکر را به چیزی که هدف نیست مشغول می سازد و از هدف یعنی کمالات عقلی باز می دارد. کلمه «اعین» را استعاره برای افکار آورده است از آن رو که هر دو ادراک می کنند. و کبرای مقدر نیز چنین است: و هر چه این طور باشد، اجتناب از آن لازم است.
5- بر ترک بهره برداری از دنیا توجّه داده است. با این عبارت: «و الحظّ یأتی من لا یأتیه» یعنی: بهره آن کسی که نصیبی از دنیا دارد به او می رسد، هر چند که در پی دنیا نباشد، و این عبارت به منزله صغرای قیاس مضمری است که کبرای مقدّر آن چنین است: و هر چه که این طور باشد، نیازی به رفتن در پی آن و جستن آن نیست.
