[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): أَحْببْ حَبیبَکَ هَوْناً مَا، عَسَی أَنْ یَکُونَ بَغِیضَکَ یَوْماً مَا؛ وَ أَبْغِضْ بَغِیضَکَ هَوْناً مَا، عَسَی أَنْ یَکُونَ حَبیبَکَ یَوْماً مَا.[/hadith]
امام (ع) فرمود: «أَحْببْ حَبیبَکَ هَوْناً مَا- عَسَی أَنْ یَکُونَ بَغِیضَکَ یَوْماً مَا- وَ أَبْغِضْ بَغِیضَکَ هَوْناً مَا- عَسَی أَنْ یَکُونَ حَبیبَکَ یَوْماً مَا»:
فایده این سخن، همان دستور به اعتدال در دوستی و دشمنی و زیاده روی نکردن در آنهاست، به دلیل مفسده ای که در زیاده روی و افراط است.
«هون»، یعنی آرامش و متانت، و این کلمه صفت برای مصدر محذوف است، یعنی: دوستی توأم با آرامش و اعتدال.
کلمه «ما» در هر دو مورد مفید ناچیز و اندکی از آرامش و روز است، و هدف از آن اندازه داشتن است نه زیاده روی و وقتی از اوقات است، هر چند که معیّن نشده است.
امام (ع) بر راز این مطلب با کلمه: «عسی» در دو جا اشاره فرموده است، که این هر دو به منزله دو مقدمه صغرا برای قیاس مضمری هستند، اما مفسده زیاده روی در محبّت در این است که شخص، دوست خود را بر اسرار و احوال خویش آگاه می سازد و اگر بعدها دوستیشان به دشمنی مبدّل شود چنین دوستی به دلیل آگاهی بر اسرار، بر نابودی شخص از دشمنان دیگر تواناتر است. و همچنین مفسده زیاده روی در دشمنی، ابقا نکردن بر دشمن و این خود باعث دوام دشمنی و عداوت است، بنا بر این میانه روی در این جهت بهتر است، زیرا چه بسا دشمن روزی بر گردد و دوست شود، اگر برای دوستی جایی باقی گذاشته باشند.
کبرای مقدر قیاس اوّل: هر دوستی که ممکن است روزی دشمن شود، شایسته است در دوستی با او زیاده روی نکنند. و کبرای مقدر قیاس دوّم چنین است: و هر دشمنی که شاید روزی دوست شود، سزاوار است که در دشمنی با وی افراط نورزند.
