[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): إِنْ لَمْ تَکُنْ حَلِیماً فَتَحَلَّمْ، فَإِنَّهُ قَلَّ مَنْ تَشَبَّهَ بقَوْمٍ إِلَّا أَوْشَکَ أَنْ یَکُونَ مِنْهُمْ.[/hadith]
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 277
السادسة و التسعون بعد المائة من حکمه علیه السّلام:
(196) و قال علیه السّلام: إن لم تکن حلیما فتحلّم، فإنّه قلّ من تشبّه بقوم إلّا أوشک أن یکون منهم. (78962- 78945)
المعنی:
حصول الملکات الفاضلة النفسانیة علی وجهین:
1- ما یکون موجودا بالفطرة و جبلة فی الخلقة، کالجود للحاتم أو العصمة للأنبیاء و الأوصیاء المعصومین علیهم السّلام.
2- ما یحصل بالاکتساب و الرّیاضة، و هذا هو الهدف و الغایة للحکمة العملیة و طریق کسب الملکات الفاضلة النفسانیة هو التمرین علیها و التدریب بها، فالمقصود من التحلّم التشبّه بالحلیم فی تحمّل ما تکره، و هذا هو التمرین علی صفة الحلم فاذا تکرّر و ادیم علیه تحصل ملکة الحلم، فهذا معنی قوله علیه السّلام: (أوشک أن یکون منهم)
الترجمة:
فرمود: اگر در طبع خود بردبار نیستی خود را با بردباری وادار، زیرا کم است کسی خود را همانند مردمی سازد جز این که ممکن است خرده خرده از جنس آنها گردد.
گر نباشی مرد صبر و بردبار خویش را بنما تو مردی بردبار
هر که خود ماننده قومی کند خرده خرده از همان مردم شود
