[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): تَذلُّ الْأُمُورُ لِلْمَقَادیرِ، حَتَّی یَکُونَ الْحَتْفُ فِی التَّدْبیرِ.[/hadith]
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 32
الخامسة عشرة من حکمه علیه السّلام:
(15) و قال علیه السّلام: تذلّ الامور للمقادیر حتّی یکون الحتف فی التّدبیر. (73439- 73429)
اللغة:
(ذلّ) ذلّا و ذلّا البعیر: سهل انقیاده (المقدار) جمع مقادیر (الحتف) جمع حتوف: الموت- المنجد.
المعنی:
الانسان مختار فی أعماله و أفعاله، فصار مکلّفا یثاب و یعاقب، و موظفا یستحسن و یعاتب، و لکن أحاط به امور کثیرة لا یقدر علی تغییرها و لا یتمکن من تغییر مسیرها، و هو مع ذلک لا یحیط علما و خبرا بما یترتّب علی أعماله من نتائج و لا یتیسّر له تدبیر کلّ الحوائج، فربما یهرب من عدوّ و یقع فی الحبالة، و ربما یتداوی بدواء فیزیده داء، فهو بماله من القدرة و المنعة کالعوبة فی ید المقادیر و کباحث حتفه بظلفه و إن کان حاذقا فی التدبیر.
الترجمة:
بشر در برابر قضا و قدر چنان منقاد است، که تدبیر خود انسان باعث مرگ او می شود.
قضا و قدر بر امورند حاکم که تدبیر با مرگ گردد ملازم
