[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): سُوسُوا إِیمَانَکُمْ بالصَّدَقَةِ، وَ حَصِّنُوا أَمْوَالَکُمْ بالزَّکَاةِ، وَ ادْفَعُوا أَمْوَاجَ الْبَلَاءِ بالدُّعَاءِ.[/hadith]
بهترین راه حفظ ایمان و مال:
امام(علیه السلام) در این گفتار پربار خود به آثار صدقه در راه خدا و ادای زکات و برکات دعا اشاره کرده می فرماید: «ایمانتان را با صدقه حفظ کنید و اموالتان را با زکات، و امواج بلا را با دعا از خود دور کنید»; (سُوسُوا إِیمَانَکُمْ بالصَّدَقَةِ، وَحَصِّنُوا أَمْوَالَکُمْ بالزَّکَاةِ، وَادْفَعُوا أَمْوَاجَ الْبَلاَءِ بالدُّعَاءِ).
«سوسوا» از ریشه «سیاست» به معنای تدبیر و حفظ و اصلاح است.
تأثیر صدقه در حفظ ایمان از این نظر است که علاقه انسان به مال بیش از هر چیز است; بسیارند کسانی که در اعمال و عبادات ظاهری قهرمان میدان اند; اما هنگامی که پای مسائل مالی به میان می آید می لنگند. به همین دلیل پرداختن صدقه و چشم پوشی از مال مخصوصاً اگر به صورت عادت روزانه انسان درآید در تقویت پایه های ایمان بسیار مؤثر است و شاید به دلیل اهمیت صدقات و انفاق در راه خدا در قرآن مجید بذل مال در کنار بذل جان قرار گرفته و می فرماید: «(إِنَّ اللهَ اشْتَرَی مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَنفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ); خداوند از مؤمنان، جان و مالشان را خریداری کرده که در برابرش بهشت برای آنان باشد».(1)
در مورد حفظ اموال از طریق پرداخت زکات هم از جنبه های ظاهری قابل تفسیر است، هم از جنبه های معنوی; از نظر ظاهر می دانیم زکات حق محرومان است هنگامی که قشر ضعیف جامعه از حقوق مسلم خود محروم شود کار به شورش ها و قیام ها بر ضد اغنیا می کشد و اموال آنها به خطر می افتد، قیام های کمونیستی در عصر ما گواه صادق این مدعاست. در اعصار گذشته نیز کم و بیش این معنا وجود داشته و شاید شورش زنجیان که در نیمه دوم قرن سوم هجری واقع شد و شخصی به نام «علی بن محمد» در بصره ظهور کرد و گروهی از بردگان را که در شرایط بسیار سختی در مزارع و باغات زندگی می کردند و با خدمات طاقت فرسا با کمترین بهره مندی مشغول کار بودند گرد خود جمع کرد، نمونه ای از همین رخداد باشد.(2)
قرآن مجید نیز اشاره پرمعنایی به این معنا دارد آنجا که می فرماید: «(وَأَنفِقُوا فِی سَبیلِ اللهِ وَلاَ تُلْقُوا بأَیْدیکُمْ إِلَی التَّهْلُکَةِ); و در راه خدا انفاق کنید و (با ترک انفاق) خود را به دست خود، به هلاکت نیفکنید»(3) قرار گرفتن این دو جمله پشت سر هم دلیل بر ارتباط آنها با یکدیگر است; یعنی اگر انفاق فی سبیل الله ترک شود ثروتمندان خودشان را با دست خود به هلاکت افکنده اند و اکثریت محروم سرانجام به پا می خاسته قوانین را در هم می شکنند و شورشی غیر قابل کنترل ایجاد می کنند.
از نظر معنوی نیز جای تردید نیست که خداوند برکات خود را از کسانی بر می گیرد که حقوق محرومان را نمی پردازند. در حدیثی از امام صادق(علیه السلام) در ابواب زکات کتاب وسائل الشیعه آمده است: «ما ضاعَ مالٌ فی بَرٍّ أوْ بَحْر إلاّ بتَرْکِ الزَّکاةِ; هیچ مالی در دریا و خشکی از بین نرفت جز به سبب ترک زکات».(4)
در مورد جمله سوم یعنی رابطه دفع امواج بلا به وسیله دعا نیز روایات فراوانی داریم و پیش از روایات، قرآن مجید از آن سخن گفته، می فرماید: «(قُلْ مَا یَعْبَؤُا بکُمْ رَبِّی لَوْلاَ دُعَاؤُکُمْ); بگو: پروردگارم برای شما ارزشی قائل نیست اگر دعای شما نباشد».(5)
در حدیثی در کتاب شریف کافی از امام صادق(علیه السلام) می خوانیم: «إنّ الدُّعاءَ یَرُدُّ الْقَضاءُ وَقَدْ نَزَلَ مِنَ السَّماءِ وَقَدْ أُبْرِمَ إبْراماً; دعا حوادث سخت را باز می گرداند حتی اگر دستور آن از آسمان صادر و محکم و مبرم شده باشد».(6)
در همین کتاب از امام زین العابدین(علیه السلام) می خوانیم: «الدُّعاءُ یَدْفَعُ الْبَلاءَ النّازلَ وَما لَمْ یَنْزلْ; دعا بلایی را که نازل شده است دفع می کند و همچنین بلائی را که نازل نشده است».(7)
البته استجابت دعا شرایطی دارد که از جمله شرایط آن توبه و نهی از منکر و استفاده از غذای حلال است(8). (9)
پی نوشت:
(1). توبه، آیه 111.
(2). در جلد پنجم «پیام امام»، ص 352 ذیل خطبه 128 شرح کافی درباره شورش زنجیان داده شده است.
(3). بقره، آیه 195 .
(4). وسائل الشیعه، ج 6، ص 5.
(5). فرقان، آیه 77 .
(6). کافی، ج 2، ص 469، ح 3.
(7). همان، ح 5.
(8). ر.ک: مقدمه کتاب «کلیات مفاتیح نوین».
(9). سند گفتار حکیمانه: تنها موردی را که نویسنده مصادر درباره این کلام حکیمانه از راویانی قبل از سیّد رضی نقل می کند این است که می گوید: جمله «حَصِّنُوا أمْوالَکُمْ بالزَّکاةِ» در حدیث «آداب امیرالمؤمنین لاصحابه» (که در کتاب تحف العقول و خصال نقل شده) آمده است. (مصادر نهج البلاغه، ج 4، ص 124) بخشی از این گفتار در کلمات رسول خدا(صلی الله علیه وآله) نیز هست. (بحارالانوار، ج 90، ص 288)
