[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): أَشَدُّ الذُّنُوب، مَا اسْتَخَفَّ بهَا صَاحِبُهُ.[/hadith]
از گناهی که کوچک می شمری بترس!
امام(علیه السلام) در این گفتار حکیمانه به نکته مهمی در باب سنجش گناهان اشاره کرده، می فرماید: «بدترین و خطرناک ترین گناهان گناهی است که مرتکب شونده آن، آن را کوچک بشمرد»; (أَشَدُّ الذُّنُوب مَا اسْتَخَفَّ بهِ صَاحِبُهُ).
بعضی معتقدند که گناهان را نباید به صغیره و کبیره تقسیم کرد; همه گناهان نسبت به مقام شامخ الهی کبیره است زیرا هرقدر شخصی که معصیتش می شود بزرگ تر باشد معصیت، بزرگ تر خواهد بود و چون خداوند از هرچیز برتر و بالاتر است هر معصیتی در پیشگاهش عظیم است. البته این سخن از یک نظر صحیح است ولی از یک نظر می توان میان گناهان تفاوت گذاشت. گاهی ذات گناهان با هم متفاوت است; تفاوتی که مثلاً در میان سیلی زدن به یک شخص بی گناه یا کشتن او می باشد و تفاوتی که میان زنای با غیر محارم و زنای با محارم است. و گاه تفاوت به سبب اصرار یا ندامت و استغفار است. ممکن است کسی گناه کبیره ای انجام دهد ولی فوراً پشیمان شود و به درگاه خدا توبه کند این گناه نسبت به گناه کسی که صغیره ای را انجام می دهد و اصرار بر آن دارد کوچک تر محسوب می شود و گاهی این تفاوت به سبب نیت گناهکار است گاهی گناهکار گناه را با ترس و وحشت و اضطراب انجام می دهد و گاه با بی اعتنایی و کوچک شمردن گناه. به یقین دومی از اولی بزرگ تر است هرچند خود گناه هیچ تفاوتی نکند.
این از یک نظر، ازنظر دیگر گناهی که انسان درباره آن بی اعتناست به آسانی دامن او را می گیرد و به او ضربه می زند ولی گناهی که در نظر او عظیم و خطرناک است کمتر به آن گرفتار می شود. درست مثل این که انسان، دشمنی را کوچک بشمرد، از چنین دشمنی ممکن است به آسانی غافل شود و ضربه بخورد ولی از دشمنی که او را بزرگ و خطرناک می شمرد در امان بماند.
در روایات اسلامی این مسأله نیز به صورت گسترده آمده است. مرحوم شیخ حر عاملی در کتاب وسائل الشیعه در ابواب جهاد نفس، بابی تحت عنوان «وجوب اجتناب المحقرات من الذنوب» ذکر کرده و در آن باب، چهارده روایت از معصومین(علیهم السلام) در همین زمینه آورده است. ازجمله در حدیثی از رسول خدا(صلی الله علیه وآله) می خوانیم که فرمود: «لاَ تُحَقِّرُوا شَیْئاً مِنَ الشَّرِّ وَإِنْ صَغُرَ فِی أَعْیُنِکُمْ وَلاَ تَسْتَکْثِرُوا شَیْئاً مِنَ الْخَیْرِ وَإِنْ کَثُرَ فِی أَعْیُنِکُمْ فَإِنَّهُ لاَ کَبیرَ مَعَ الاِسْتِغْفَارِ وَلاَ صَغِیرَ مَعَ الاِْصْرَارِ; چیزی از کار بد را کوچک نشمرید هرچند در نظر شما کوچک باشد و چیزی از کار نیک را بزرگ نشمرید هرچند در نظر شما بزرگ و فراوان باشد زیرا هیچ گناه کبیره ای با استغفار باقی نمی ماند و هیچ گناه صغیره ای با اصرار بر آن بخشوده نخواهد شد».[1]
از سویی دیگر هنگامی که انسان درباره گناهی بی اعتنا باشد، آن گناه تکرار می شود و روی هم انباشته می گردد و تبدیل به گناهی بسیار عظیم می شود. همان گونه که در حدیثی از پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) می خوانیم: «إِیَّاکُمْ وَ مُحَقَّرَاتِ الذُّنُوب فَإِنَّ لَهَا مِنَ اللَّهِ طَالِباً وَ إِنَّهَا لَتَجْتَمِعُ عَلَی الْمَرْءِ حَتَّی تُهْلِکَهُ; از گناهان کوچک برحذر باشید زیرا از سوی خدا درباره آن مطالبه می شود و آن ها روی هم انباشته می گردد تا انسان را هلاک کند».[2]
در حدیث دیگری از امام باقر(علیه السلام) می خوانیم: «وَمِنَ الذُّنُوب الَّتِی لا تُغْفَرُ قَوْلُ الرَّجُلِ لَیْتَنِی لا أُؤَاخَذُ إِلاَّ بهَذَا; ازجمله گناهانی که هرگز بخشوده نمی شود گناهی است که کسی که آن را انجام می دهد (هنگامی که به او بگویند: چرا چنین می کنی؟) بگوید: (این که گناه مهمی نیست) کاش من با همین یک گناه مؤاخذه می شدم».[3]
در روایتی از حضرت مسیح(علیه السلام) می خوانیم: «بحَقّ أَقُولُ لَکُمْ إِنَّ صِغَارَ الْخَطَایَا وَمُحَقَّرَاتِهَا لَمِنْ مَکَایِد إِبْلِیسَ یُحَقِّرُهَا لَکُمْ وَیُصَغِّرُهَا فِی أَعْیُنِکُمْ فَتَجْتَمِعُ فَتَکْثُرُ فَتُحِیطُ بکُمْ; حق را به شما می گویم که گناهان کوچک و حقیر از دام های شیطان است. آن را در نظر شما حقیر می شمرد و در چشم شما کوچک می نماید تا روی هم انباشته شود و وجود شما را احاطه کند (بر حذر باشید)»[4]. [5]
پی نوشت:
[1]. وسائل الشیعه، ج 11، ص 246، ح 8 .
[2]. وسائل الشیعه، ج 11، ص 247، ح 11.
[3]. همان، ح 10.
[4]. مستدرک الوسائل، ج 11، ص 350، ح 11.
[5]. سند گفتار حکیمانه: این گفتار حکیمانه نیز از روایات تکراری مرحوم سید رضی است زیرا عین آن با تفاوت بسیار کمی در حکمت 348 گذشت. در آن جا بدین صورت بود: «أشَدُّ الذُّنُوب مَا اسْتَهانَ بهِ صاحِبُهُ». مرحوم خطیب در ذیل همان حکمت آن را از زمخشری در کتاب ربیع الابرار و ابن قاسم در روضة الاخیار نقل کرده است و در این جا چیزی بر آن نمی افزاید. اضافه می کنیم: در غررالحکم نیز با تفاوتی به این صورت آمده است: «أشَدُّ الذّنوب عِندَاللهِ سُبحانَه ذَنبٌ استَهانَ به راکِبُه». (غررالحکم، ح 3570)
