[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): لَا تَقُلْ مَا لَا تَعْلَمُ، بَلْ لَا تَقُلْ کُلَّ مَا تَعْلَمُ؛ فَإِنَّ اللَّهَ فَرَضَ عَلَی جَوَارِحِکَ کُلِّهَا فَرَائِضَ یَحْتَجُّ بهَا عَلَیْکَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.[/hadith]
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 472
السابعة و الستون بعد ثلاثمائة من حکمه علیه السّلام:
(367) و قال علیه السّلام: لا تقل ما لا تعلم، بل لا تقل کلّ ما تعلم فإنّ اللَّه سبحانه [قد] فرض علی جوارحک کلّها فرائض یحتجّ بها علیک یوم القیامة. (84607- 84582)
المعنی:
قد نهی علیه السّلام فی کلامه هذا عن أمرین:
1- القول بغیر علم و هو إن کان فی الامور الشرعیّة کبیان المعارف و الأحکام و الاداب الدینیّة فلا إشکال فی حرمته، لأنّ بیان الحکم الشرعی و الفتوی بغیر علم محرّم و افتراء علی اللَّه و نهی عنه فی قوله تعالی «قُلْ أَ رَأَیْتُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ لَکُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَراماً وَ حَلالًا قُلْ آللَّهُ أَذنَ لَکُمْ أَمْ عَلَی اللَّهِ تَفْتَرُونَ» (59- یونس) و فی معناها آیات کثیرة.
و أمّا فی غیرها فحیث إنّ ظاهر الکلام علم القائل بما یقول علی وجه الدّلالة الالتزامیّة فیصیر کذبا محرّما إلّا أن تقیّده بما یسلب هذا الظاهر کقوله: أظنّ کذا أو أحتمل أن یکون کذا.
2- النّهی عن القول بکلّ ما یعلم و له موارد من الحرمة، کما إذا انطبق علی الغیبة أو کشف سرّ المؤمن أو ما یوجب ضررا علی غیره و غیر ذلک، و الظاهر أنّ المقصود النهی علی وجه التحریم، فانّه یوافق ما ذکره علیه السّلام من التعلیل بقوله (فانّ اللَّه سبحانه قد فرض علی جوارحک کلّها فرائض) إلخ- فهو سالبة جزئیّة.
الترجمة:
فرمود: آنچه را ندانی مگو و هر آنچه را دانی همه را مگو، زیرا خدا بر جوارح تو فرائضی مقرّر داشته که در روز رستاخیز تو را مسئول آنها می شناسد و از تو بازخواست می فرماید.
