[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): یَا أَسْرَی الرَّغْبَةِ أَقْصِرُوا، فَإِنَّ الْمُعَرِّجَ عَلَی الدُّنْیَا لَا یَرُوعُهُ مِنْهَا إِلَّا صَرِیفُ أَنْیَاب الْحِدْثَانِ. أَیُّهَا النَّاسُ تَوَلَّوْا مِنْ أَنْفُسکُمْ تَأْدیبَهَا، وَ اعْدلُوا بهَا عَنْ ضَرَاوَةِ عَادَاتِهَا.[/hadith]
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 442
الخامسة و الاربعون بعد ثلاثمائة من حکمه علیه السّلام:
(345) و قال علیه السّلام: یا أسری الرّغبة أقصروا فإنّ المعرّج علی الدّنیا لا یروعه منها إلّا صریف أنیاب الحدثان، أیّها النّاس تولّوا من أنفسکم تأدیبها، و اعدلوا بها عن ضراوة عاداتها. (83553- 83524)
اللغة:
(عرّج) البناء تعریجا أی میّله. (صریف) البکرة صوتها عند الاستقاء و کذلک صریف الباب و صریف ناب البعیر- صحاح-. (ضری) یضری ضرایة مثل رمی یرمی: أی جری و سال، ذکره ابن الأعرابی (الضراوة) الجرأة علی الصید و الولوع به، و الضرایة بالفتح لغة، و الضرایة بالکسر مصدر ضری به، و الثلاث نسخ وردت به الروایة- ابن میثم.
المعنی:
الرغبة و الاشتیاق من أشدّ الامراء علی الانسان، فقد ینتهی الرغبة إلی العشق و الوله فتغلب علی الانسان حتّی تفکه عن ضروریّات حیاته من الأکل و النوم و الاستراحة فیصیر مجنونا کالمجنون العامری المعروف، و لذا عبّر علیه السّلام عن المأمورین لها بالاسری و العبید الّذین لا یملکون لأنفسهم ضرّا و لا نفعا، و هذا عتاب لسّاع لانصراف عشّاق الدّنیا عن غیّهم فقال: المیال إلی الدّنیا لا ینتبه عن غیّه إلّا بعد صریف ناب الحدثان اللّداغة العاضّة علیه.
ثمّ نبّه علیه السّلام علی أنّ وظیفة الانسان تأدیب نفسها بامساکها عن مشتهیاتها فلا مؤدّب لها غیره، و یلزم کبح جماحها و صرفها عن عاداتها بالولوع علی الدّنیا و مشتهیاتها.
الترجمة:
فرمود: ای اسیران تمایل، ایست کنید، زیرا هر که بر دنیا چرخید جز آژیر سوت نیش گزنده حوادث او را بخود نیاورد و بهراس نیفکند، أیا مردم خود متصدّی و سرپرست أدب آموزی خویش باشید، و نفس سرکش را از کشش شیوه های بدش باز دارید.
ای اسیران رغبت دنیا عاشقان مقام و سیم و طلا
بخود آئید باز و ایست کنید پیش از آنیکه خویش نیست کنید
هر که شد شیفته بر این دنیا کی بخود آید از غرور و هوا
جز باژیر نیش حادثه ها که فغانش کنند و ناله بپا
ادب نفس خویش شیوه کنید نفس أمّاره از کشش بکشید
