[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام) لِابْنِهِ مُحَمَّد ابْنِ الْحَنَفِیَّةِ: یَا بُنَیَّ، إِنِّی أَخَافُ عَلَیْکَ الْفَقْرَ، فَاسْتَعِذْ باللَّهِ مِنْهُ؛ فَإِنَّ الْفَقْرَ مَنْقَصَةٌ لِلدِّینِ، مَدْهَشَةٌ لِلْعَقْلِ، دَاعِیَةٌ لِلْمَقْتِ.[/hadith]
جلوه تاریخ درشرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 8، ص97
و قال علیه السّلام لابنه محمد بن الحنفیة: یا بنیّ انی اخاف علیک الفقر: فاستعذ بالله منه، فان الفقر منقصة للدین، مدهشة للعقل، داعیة للمقت. «و آن حضرت به پسر خود محمد بن حنفیه فرمود: پسرکم من از درویشی بر تو بیمناکم، از آن به خدا پناه ببر که فقر مایه کاستی در دین و سرگردان کننده خرد و برانگیزنده دشمنی است.»
ابن ابی الحدید نمونه هایی از سخنان حکمت آمیز را درباره درویشی و توانگری آورده است که به ترجمه پاره ای از آن بسنده می شود. او می گوید: این مسأله از موارد اختلاف مردم است که در آن بسیار اختلاف کرده اند، قومی توانگری را برتری داده اند و قومی درویشی را. طرفداران توانگری گفته اند: خداوند متعال مال را وصف فرموده و آن را خیر نام نهاده است، در آنجا که می فرماید: «من دوستی خیر را از یاد پروردگار خود دوست تر داشتم.»
جلوه تاریخ درشرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 8، ص98
همچنین در بیان نعمتهای خود به بندگان خویش و در حالی که انعام و احسان به آنان وعده می دهد، فرموده است: «و شما را با اموال و پسران مدد می رساند.» و فرموده است: «برای او مالی گسترده و فراوان قرار دادم.» و پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فرموده است: «مال مایه بسندگی است و بسندگیهای مردم این جهانی همین مال است.» و هم فرموده است: «مال برای پرهیزگاری از خداوند کمک پسندیده ای است.»
خردمندان گفته اند: تردید نیست که کارهای بزرگ و دارای ثواب بسیار جز با مال صورت نمی گیرد، نظیر حج و وقوف به عرفات و وقف کردن اموال و صدقات و زکات و جهاد. شاعری گفته است: «پس از دین چیزی را بهتر از توانگری نمی بینم و پس از کفر چیزی را بدتر از درویشی نمی بینم.»
طرفداران درویشی گفته اند: توانگری سبب سرکشی است که خداوند متعال فرموده است: «همانا که چون آدمی خویشتن را توانگر بیند، سرکشی می ورزد.»، و نیز فرموده است: «و چون بر آدمی نعمت ارزانی می داریم، روی می گرداند و کناره می گیرد.» و گفته شده است: توانگری مایه سرمستی است و توانگری نفس بهتر از توانگری به مال است. و خداوند متعال مال را نکوهش کرده و فرموده است: «همانا اموال و اولاد شما فتنه اند.»
ابو العتاهیه چه نیکو سروده است: مگر نمی بینی که برای درویشی امید توانگری می رود و حال آنکه بر توانگری بیم درویشی است. و شاعری از پیشینیان چه نیکو سروده و گفته است: گاه توانگری آدمی را نابود می سازد، همان گونه که طاووس به سبب پر و بالش سربریده می شود. و در خبر آمده است که سبک باران - درویشان- نجات یافته اند. و گفته اند درویشی مایه سبک باری و توانگری مایه سنگین باری است.
