[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): اعْلَمُوا عِلْماً یَقِیناً، أَنَّ اللَّهَ لَمْ یَجْعَلْ لِلْعَبْد -وَ إِنْ عَظُمَتْ حِیلَتُهُ وَ اشْتَدَّتْ طَلِبَتُهُ وَ قَوِیَتْ مَکِیدَتُهُ- أَکْثَرَ مِمَّا سُمِّیَ لَهُ فِی الذِّکْرِ الْحَکِیمِ، وَ لَمْ یَحُلْ بَیْنَ الْعَبْد فِی ضَعْفِهِ وَ قِلَّةِ حِیلَتِهِ وَ بَیْنَ أَنْ یَبْلُغَ مَا سُمِّیَ لَهُ فِی الذِّکْرِ الْحَکِیمِ. وَ الْعَارِفُ لِهَذَا الْعَامِلُ بهِ أَعْظَمُ النَّاس رَاحَةً [رَحْمَةً] فِی مَنْفَعَةٍ، وَ التَّارِکُ لَهُ الشَّاکُّ فِیهِ أَعْظَمُ النَّاس شُغُلًا فِی مَضَرَّةٍ؛ وَ رُبَّ مُنْعَمٍ عَلَیْهِ مُسْتَدْرَجٌ بالنُّعْمَی، وَ رُبَّ مُبْتَلًی مَصْنُوعٌ لَهُ بالْبَلْوَی؛ فَزدْ أَیُّهَا الْمُسْتَنْفِعُ [الْمُسْتَمِعُ] فِی شُکْرِکَ، وَ قَصِّرْ مِنْ عَجَلَتِکَ، وَ قِفْ عِنْدَ مُنْتَهَی رِزْقِکَ.[/hadith]
جلوه تاریخ درشرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 8، ص70
اعلموا علما یقینا انّ الله لم یجعل للعبد و ان عظمت حیلته و اشتدّت طلبته، و قویت مکیدته، اکثر ممّا سمّی له فی الذکر الحکیم، و لم یحل بین العبد فی ضعفه و قلة حیلته، و بین ان یبلغ ما سمّی له فی الذکر الحکیم، و العارف لهذا، العامل به، اعظم الناس رحمة فی منفعة، و التارک له، الشاکّ فیه، اعظم الناس شغلا فی مضرة. و ربّ منعم علیه مستدرج بالنعمی، و رب مبتلی مصنوع له بالبلوی، فزد ایّها المستمع فی شکرک، و قصّر من عجلتک، وقف عند منتهی رزقک.
«به یقین بدانید که خداوند برای بنده اش هر چند سخت چاره اندیش و جستجوگر و حیله گر باشد چیزی فزونتر از آنچه در لوح محفوظ مقرر فرموده است، قرار نمی دهد و میان بنده و رسیدن به آن هر چند ناتوان و اندک چاره ساز باشد مانع نمی شود. کسی که این موضوع را بشناسد و به کار بندد، از همه مردم آسوده تر بود و سود بیشتری برد، و آنکه در آن شک کند و آن را رها سازد، بیش از همه دل مشغول و متضرر است. و بسا نعمت خوار که با نعمتها فریب خورد و گرفتار شود و بسا گرفتار که آن گرفتاری خود برای او نعمت است. بنابراین ای شنونده بر سپاس خود بیفزای و از شتاب خود بکاه و با آنچه که روزی توست، درنگ کن.»
درباره آزمندی و ترسیدن از نرسیدن روزی و ناپسندی آن و نکوهش کوشش بیش از حد در طلب روزی و ستایش قناعت پیش از این سخن گفته شد. اینجا این نکته را یاد آور می شویم که یکی از حکیمان گفته است: حسود را از همه مردم اندوهگین تر و قانع را از همگان خوشتر و آزمند را از همگان بر آزار شکیباتر یافتم، آسوده زندگی تر از همگان آن کس است که دنیا را بیشتر دور افکنده باشد و از همگان پشیمان تر عالمی است که به علم خود عمل نکند.
