[hadith]وَ سَأَلَهُ رَجُلٌ أَنْ یُعَرِّفَهُ الْإِیمَانَ، فَقَالَ (علیه السلام) إِذَا کَانَ الْغَدُ فَأْتِنِی حَتَّی أُخْبرَکَ عَلَی أَسْمَاعِ النَّاس، فَإِنْ نَسیتَ مَقَالَتِی حَفِظَهَا عَلَیْکَ غَیْرُکَ؛ فَإِنَّ الْکَلَامَ کَالشَّارِدَةِ یَنْقُفُهَا [یَثْقَفُهَا] هَذَا وَ یُخْطِئُهَا هَذَا.
[و قد ذکرنا ما أجابه به فیما تقدم من هذا الباب و هو قوله الإیمان علی أربع شعب].[/hadith]
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 351
الخامسة و الخمسون بعد المائتین من حکمه علیه السّلام:
(255) و سأله رجل أن یعرّفه الإیمان فقال علیه السّلام: إذا کان الغد [غد] فأتنی حتّی أخبرک علی أسماع النّاس فإن نسیت مقالتی حفظها علیک غیرک، فإنّ الکلام کالشّاردة یثقفها هذا و یخطئها هذا. و ذکرنا ما أجابه به فیما تقدّم من هذا الباب و هو قوله: الأیمان علی أربع شعب «1». (81138- 81090).
(1) لا یخفی أن اللفظ فیما سبق هناک ص 47 ح 30: علی أربع دعائم- المصحح
اللغة:
(شرد) البعیر یشرد شرودا: نفر (ثقفته) ثقفا مثال بلعته بلعا أی صادفته- صحاح
ال
اعراب:
إذا کان غد فأتنی، فتکون «کان» هاهنا تامّة أی إذا حدث و وجد.
المعنی:
دعوته علیه السّلام إیّاه إلی مجتمع النّاس باعتبارین:
1- حفظ نصّ الحدیث بتواتر المستمعین و أمنه من الخلل بالنّسیان من سامع واحد.
2- فهم معنی الحدیث، فان شرح الایمان غامض و دقیق و هو بحر عمیق لا یسع غوره فهم العوام، و یصعب تبحره علی الخواص کما سمعته فی حدیث وصف الإیمان.
فی ابن میثم فأراد علیه السّلام بیانه عند فضلاء أصحابه لیفهموه و یقرّروه للنّاس و هذا الوجه ألصق بما ذکره علیه السّلام من العلّة فی قوله: إنّ الکلام کالشاردة، فانّ مصادفة بعض و خطأ بعض یناسب فهم معنی الحدیث و حفظ فحواه، لا حفظ نصّه و متنه فانّ کافّة السامعین فیه سواه.
الترجمة:
مردی از حضرتش خواست که ایمان را برای او تعریف کند فرمود: چو فردا شود نزد من بیا تا در گوشزد همه مردم بتو خبر بدهم تا اگر گفتارم را فراموش کردی دیگران برایت بیاد داشته باشند، زیرا سخن چون شتر گریزانست: اینش برخورد کند، و آنش بدست نیاورد.
سید رضی گوید: ما پاسخ آن حضرت را در ضمن حکم گذشته این باب یاد کردیم و آن همان گفتار او بود که: «ایمان چهار شعبه دارد».
