[hadith]وَ قِیلَ إِنَّ الْحَارِثَ بْنَ حَوْطٍ أَتَاهُ (علیه السلام) فَقَالَ أَ تَرَانِی أَظُنُّ [أَنَ] أَصْحَابَ الْجَمَلِ کَانُوا عَلَی ضَلَالَةٍ؟ فَقَالَ (علیه السلام):
یَا حَارِثُ [حَارِ] إِنَّکَ نَظَرْتَ تَحْتَکَ وَ لَمْ تَنْظُرْ فَوْقَکَ، فَحِرْتَ؛ إِنَّکَ لَمْ تَعْرِفِ الْحَقَّ، فَتَعْرِفَ مَنْ أَتَاهُ [أَهْلَهُ]، وَ لَمْ تَعْرِفِ الْبَاطِلَ، فَتَعْرِفَ مَنْ أَتَاهُ. فَقَالَ الْحَارِثُ فَإِنِّی أَعْتَزلُ مَعَ [سَعْد] سَعِید بْنِ مَالِکٍ وَ عَبْد اللَّهِ بْنِ عُمَرَ. فَقَالَ (علیه السلام) إِنَّ [سَعْداً] سَعِیداً وَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ لَمْ یَنْصُرَا الْحَقَّ وَ لَمْ یَخْذُلَا الْبَاطِلَ.[/hadith]
جلوه تاریخ درشرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 8، ص62
و قیل: ان الحارث بن حوط اتی علیا علیه السّلام، فقال له: اترانی اظن ان اصحاب الجمل کانوا علی ضلالة فقال علیه السّلام: یا حارث انک نظرت تحتک و لم تنظر فوقک، فحرت، انک لم تعرف الحق فتعرف اهله، و لم تعرف الباطل فتعرف من اتاه. فقال الحارث: فانّی اعتزل مع سعد بن مالک و عبد الله بن عمر. فقال علیه السّلام: انّ سعدا و عبد الله بن عمر لم ینصرا الحق، و لم یخذلا الباطل.
گفته اند حارث بن حوط پیش علی علیه السّلام آمد و گفت: آیا مرا چنین می پنداری که اصحاب جمل را گمراه می پندارم؟ فرمود: «ای حارث، تو پیش پای خود را می نگری و فراز خود را نمی نگری و بدان سبب سرگردان مانده ای، تو حق را نشناخته ای که اهل آن را بشناسی و باطل را هم نشناخته ای تا بدانی چه کسی مرتکب آن می شود.» حارث گفت: من همراه سعد بن مالک - سعد بن وقاص- و عبد الله بن عمر کناره گیری می کنم. آن حضرت فرمود: سعد و عبد الله بن عمر حق را یاری ندادند و باطل را زبون نساختند.»
جلوه تاریخ درشرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 8، ص63
ابن ابی الحدید می گوید: این سخن پیش از این به این صورت نقل شده بود که آنان گروهی هستند که حق را زبون ساختند و باطل را یاری ندادند، و حال آنان همان گونه بوده است که آنان هر چند از یاری علی خودداری کردند ولی معاویه و اصحاب جمل را هم یاری ندادند. اما در این سخن اشکالی به نظر می رسد و آن این است که به جان خودم سوگند هر چند سعد بن ابی وقاص و عبد الله، حق را که جانب علی علیه السّلام بود یاری ندادند ولی باطل را که جانب معاویه و اصحاب جمل بوده است، زبون ساختند، و در هیچ یک از جنگها با حضور خود یا فرزندان و اموال خود آنان را یاری ندادند. بدین سبب مناسب است سخن علی علیه السّلام را تأویل کنیم و بگوییم منظور این است که سعد و عبد الله در مورد روشن ساختن باطل بودن روش معاویه و اصحاب جمل چنانکه باید و شاید اقدام نکرده اند و در آن باره میان مردم سخنرانی نکرده اند و شبهه را از مردم نزدوده اند و وجوب اطاعت از امیر المؤمنین علی علیه السّلام را به مردم گوشزد نکرده اند و آنان را از پیروی معاویه و اصحاب جمل باز نداشته اند که در این صورت، همان گونه است که علی علیه السّلام فرموده است.
نام پدر حارث، حوط با حاء بدون نقطه است، هر چند گفته می شود در نسخه نهج البلاغه که به خط سید رضی (ره) است به صورت خوط ثبت شده است.
