[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام) لِکُمَیْلِ بْنِ زیَادٍ النَّخَعِیِّ: یَا کُمَیْلُ مُرْ أَهْلَکَ أَنْ یَرُوحُوا فِی کَسْب الْمَکَارِمِ، وَ یُدْلِجُوا فِی حَاجَةِ مَنْ هُوَ نَائِمٌ؛ فَوَالَّذی وَسعَ سَمْعُهُ الْأَصْوَاتَ، مَا مِنْ أَحَدٍ أَوْدَعَ قَلْباً سُرُوراً إِلَّا وَ خَلَقَ اللَّهُ لَهُ مِنْ ذَلِکَ السُّرُورِ لُطْفاً، فَإِذَا نَزَلَتْ بهِ نَائِبَةٌ جَرَی إِلَیْهَا کَالْمَاءِ فِی انْحِدَارِهِ حَتَّی یَطْرُدَهَا عَنْهُ
،
کَمَا تُطْرَدُ غَرِیبَةُ الْإِبلِ.[/hadith]
السابعة و الاربعون بعد المائتین من حکمه علیه السّلام:
(247) و قال علیه السّلام لکمیل بن زیاد النّخعی: یا کمیل مر أهلک أن یروحوا فی کسب المکارم، و یدلجوا فی حاجة من هو نائم، فو الّذی وسع سمعه الأصوات ما من أحد أودع قلبا سرورا، إلّا و خلق اللَّه له من ذلک السّرور لطفا، فإذا نزلت به نائبة جری إلیها کالماء فی انحداره حتّی یطردها عنه، کما تطرد غریبة الإبل. (80081- 80024)
اللغة:
(راح) رواحا: جاء أو ذهب فی الرواح أی العشیّ و عمل فیه، و یستعمل لمطلق
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 327
الذّهاب و المضیّ- (أدلج) إدلاجا القوم: ساروا اللّیل کلّه أو فی آخره- المنجد. (النائبة) المصیبة.
الاعراب:
یا کمیل: منادی معرفة مبنیّ علی الضمّ، مُر، أمر من أمر باسقاط همزتین منه تخفیفا.
المعنی:
درس اجتماعی فی الصفوف العلیا من مکتبه علیه السّلام ألقاه الی الناجحین من تلامذته و أصحابه الفائزین بالدّرجات العلیا فی مکتبه، و هم کمیل و رفاقه المشار إلیهم بقوله: أهلک، فانّ المراد من الأهل هنا من فی طبقته من أصحابه وصل بهم التعلیمات العلویة إلی درجة علیا من البشریة و هی الاستعداد لخدمة عباد اللَّه قربة إلی اللَّه و تحمّل المتاعب فی مثل تلک المکاسب المعنویّة.
فکأنّه علیه السّلام یولّی کمیل علی هؤلاء الأفاضل الأمجاد، و ینصبه أمیرا لهم فی هذا الجهاد المعنوی، و یشیر إلیهم بکسب المکارم من خدمة عباد اللَّه بالجدّ و التعب و السعی الّذی لا یعقّبه الکسل لیلا و نهارا و أمرهم بالسعی فی إنجاح حوائج النائمین طول اللّیل لرضا ربّ العباد و یعدهم عوضا له بلطف من اللَّه خفی مهیب یجری کالماء فی انحداره حتّی تطرد البلاء عنهم کطرد الابل الغریب عن المرعی.
الترجمة:
خطاب بکمیل بن زیاد نخعی فرمود: بکسان خود فرما تا شبانه در کسب مکارم بکوشند و تا بامداد در انجام حوائج آنکه در خوابست تلاش کنند، سوگند بدان خدا که هر آوازی را می شنود، هیچکس دلی را شاد نسازد جز آنکه خداوند از آن شادی برایش لطفی بسازد، و چون حادثه ناگواری بر او رخ دهد آن لطف بمانند آبی که در سراشیب بریزد بر او فرود آید تا آن حادثه ناگوار را از او دور کند و براند، چنانکه شتر بیگانه را از چراگاه دور میکنند.
گفت علی یار عزیزم کمیل ای که کنی پیروی از من بمیل
امر بکن أهل و کسانت بشب بهر مکارم همه اندر طلب
حاجت آن کس که بخواب اندر است شب گذرانند که آید بدست
هیچکسی نیست که سازد دلی شاد که حل کرده ازو مشکلی
جز که خداوند ز شادی کند خلقت لطفی و ورا پرورد
تا اگرش حادثه ای رخ دهد لطف چه سیلی بن آن بر کند
باش کمیلا تو بمردانگی ثابت و همواره بفرزانگی
رنج خود و راحت یاران طلب سایه خورشید سواران طلب
