[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): فَرَضَ اللَّهُ الْإِیمَانَ تَطْهِیراً مِنَ الشِّرْکِ، وَ الصَّلَاةَ تَنْزیهاً عَنِ الْکِبْرِ، وَ الزَّکَاةَ تَسْبیباً لِلرِّزْقِ، وَ الصِّیَامَ ابْتِلَاءً لِإِخْلَاصِ الْخَلْقِ، وَ الْحَجَّ [تَقْوِیَةً] تَقْرِبَةً لِلدِّینِ، وَ الْجِهَادَ عِزّاً لِلْإِسْلَامِ، وَ الْأَمْرَ بالْمَعْرُوفِ مَصْلَحَةً لِلْعَوَامِّ، وَ النَّهْیَ عَنِ الْمُنْکَرِ رَدْعاً لِلسُّفَهَاءِ، وَ صِلَةَ الرَّحِمِ مَنْمَاةً لِلْعَدَد، وَ الْقِصَاصَ حَقْناً لِلدِّمَاءِ، وَ إِقَامَةَ الْحُدُود إِعْظَاماً لِلْمَحَارِمِ، وَ تَرْکَ شُرْب الْخَمْرِ تَحْصِیناً لِلْعَقْلِ، وَ مُجَانَبَةَ السَّرِقَةِ إِیجَاباً لِلْعِفَّةِ، وَ تَرْکَ الزِّنَی [الزِّنَا] تَحْصِیناً لِلنَّسَب، وَ تَرْکَ اللِّوَاطِ تَکْثِیراً لِلنَّسْلِ، وَ الشَّهَادَاتِ اسْتِظْهَاراً عَلَی الْمُجَاحَدَاتِ، وَ تَرْکَ الْکَذب تَشْرِیفاً لِلصِّدْقِ، وَ السَّلَامَ أَمَاناً مِنَ الْمَخَاوِفِ، وَ الْأَمَانَةَ [ا
لْإِمَامَةِ
] نِظَاماً لِلْأُمَّةِ، وَ الطَّاعَةَ تَعْظِیماً لِلْإِمَامَةِ.[/hadith]
امام (ع) فرمود: «فرَضَ اللَّهُ الْإِیمَانَ تَطْهِیراً مِنَ الشِّرْکِ- وَ الصَّلَاةَ تَنْزیهاً عَنِ الْکِبْرِ- وَ الزَّکَاةَ تَسْبیباً لِلرِّزْقِ- وَ الصِّیَامَ ابْتِلَاءً لِإِخْلَاصِ الْخَلْقِ- وَ الْحَجَّ تَقْرِبَةً لِلدِّینِ- وَ الْجِهَادَ عِزّاً لِلْإِسْلَامِ- وَ الْأَمْرَ بالْمَعْرُوفِ مَصْلَحَةً لِلْعَوَامِّ- وَ النَّهْیَ عَنِ الْمُنْکَرِ رَدْعاً لِلسُّفَهَاءِ- وَ صِلَةَ الرَّحِمِ مَنْمَاةً لِلْعَدَد- وَ الْقِصَاصَ حَقْناً لِلدِّمَاءِ- وَ إِقَامَةَ الْحُدُود إِعْظَاماً لِلْمَحَارِمِ- وَ تَرْکَ شُرْب الْخَمْرِ تَحْصِیناً لِلْعَقْلِ- وَ مُجَانَبَةَ السَّرِقَةِ إِیجَاباً لِلْعِفَّةِ- وَ تَرْکَ الزِّنَا تَحْصِیناً لِلنَّسَب- وَ تَرْکَ اللِّوَاطِ تَکْثِیراً لِلنَّسْلِ- وَ الشَّهَادَاتِ اسْتِظْهَاراً عَلَی الْمُجَاحَدَاتِ- وَ تَرْکَ الْکَذب تَشْرِیفاً لِلصِّدْقِ- وَ السَّلَامَ أَمَاناً مِنَ الْمَخَاوِفِ- وَ الْأَمَانَةَ نِظَاماً لِلْأُمَّةِ- وَ الطَّاعَةَ تَعْظِیماً لِلْإِمَامَةِ»:
امام (ع) به واجبات الهی اشاره کرده، و بر علّتهای نهانی هر یک توجّه داده است، تا بهتر در دلها جا بیفتد، و نوزده مورد از امور واجب را بیان داشته است:
1- از آن جهت از ایمان شروع کرده است که اصل همه واجبات و سنّتها ایمان است و از جمله هدفهای ایمان پاک ساختن از شرک را قرار داده است، و چون پاکی از شرک هدف مورد نظر شارع و همچنین کمال نفس وسیله شناخت خدای تعالی است از این رو پاک سازی از شرک هدف نهایی از ایمان است.
2- نماز، چون تعیین نماز از طرف شارع به خاطر رام ساختن نفس امّاره -که ریشه خودخواهی است- در برابر نفس مطمئنه، و نیز تمرین دادن و مغلوب ساختن آن است، ناگزیر از جمله نتایج نماز پاک سازی انسان از کبر و خودخواهی است.
3- زکات، از جمله هدفهای وجوب آن را سبب روزی بودن ذکر کرده است، زیرا روزی مستمندان، تهیدستان و کسانی که شریعت، حقّی برای آنان معیّن کرده است، از راه زکات است.
4- روزه، چون از جمله سختیهای دشوار برای بدنهای آدمیان است، امام (ع) در خصوص روزه فرموده است که هدف آن است که خداوند اخلاص بندگان خود را بیازماید. هر چند که این هدف در تمامی عبادتها وجود دارد.
5- حجّ، به این دلیل هدف از آن را تقویت دین قرار داده است که لازمه این عبادت اجتماع اکثر پیروان اسلام در یک جا در نهایت ذلّت و خشوع و اطاعت در برابر خدا و دیدن تمامی مردم حاضر در این اجتماع بزرگ از پادشاهان و دیگر مردم است، که باعث تقویت دین با همه عظمتش در دل انسان حج گزار می گردد، امّا در سایر عبادات چنین نیست.
6- جهاد، که هدف از آن شوکت و قوّت اسلام است، نیاز به توضیح ندارد.
7- امر به معروف، هدف از آن اصلاح حال توده مردم در امر دنیا و آخرتشان است. امام (ع) از آن رو توده مردم را نام برده که اکثریت را تشکیل می دهند، و دیگر آن که جز آنان، یعنی دانشمندان و فرمانروایان که خود امر به معروف می کنند، معروف را انجام می دهند.
8- نهی از منکر، و این که هدف از آن، جلوگیری از بی خردان است، مطلب واضحی است. زیرا اگر جلو بی خرد از طرف حاکم دینی گرفته نشود، فساد او گسترش پیدا خواهد کرد و این مخالف مصلحت توده مردم دنیا است.
9- صله رحم، از جمله نتایج آن فزونی جمعیت، یعنی شمار خویشاوندان است، زیرا فزونی شمار خویشان بستگی به روبراه بودن امر زندگی آنان دارد، و صله رحم باعث روبراه شدن آن است.
10- قصاص، و هدف از آن، حفظ خونهای مردم، و جلوگیری از خونریزی- از ترس مجازات- است، مثل این آیه مبارکه: «وَ لَکُمْ فِی الْقِصاصِ حَیاةٌ...» و مانند این سخن: «القتل أنفی للقتل» کشتن قاتل، باعث ریشه کن شدن قتل است.
11- اجرای حدود الهی، هدف از آن اهمیت دادن به حریم محرّمات الهی است تا پرده دری نشود و مردم از راه راست بدان سو کشیده نشوند و در نتیجه هدف شارع از به وجود آوردن، دین، از بین نرود.
12- منع از باده گساری، و هدف از آن نگهبانی عقل است از این که گرفتار در چنگ شراب شده و از هدف اصلی یعنی در پی کمال بودن برای رسیدن به کمال حکمت، باز ماند.
13- دوری از سرقت، که هدف از آن به کار داشتن پاکدامنی و عفت است، چون دزدی، از پیروی کامل از هوای نفس سرچشمه گرفته و به حدّ افراط و تبهکاری می رسد، بنا بر این از جمله هدفهای اجتناب از دزدی، ماندن، کسی که در نهادش چنین حالتی است بر حدّ پاکدامنی و عفّت است.
14- ترک زنا، از جمله هدفهای آن حفظ نسبتها و پیامدهای آن در مورد مواریث است، زیرا زنا باعث درهم شدن نسبها و از بین رفتن اموالی است که زندگی دنیایی مردم بر اساس آن استوار است، و توضیح راز این مطلب، در جای خود گذشت.
15- ترک لواط، چه هدف زیادی نسل است و این که مادّه افزایش نسل در جای خود مصرف شود، تا فزونی نوع و بقای آن تأمین گردد.
16- گواهی دادنها، هدف از آن پشتیبانی کسی است که در برابر انکار دشمن گواهی می طلبد، تا مبادا در اثر نبودن گواه در ما بین حق او را ضایع کنند.
17- دروغ نگفتن، از جمله هدفها، بزرگداشت راستگوئی از طریق حرام شمردن ضد آن -یعنی دروغگویی- است از آن رو که مصلحت جهان و نظام امور مردم بر آن استوار است. و قبلا مفاسد دروغ را که باعث تحریم آن شده است، یاد کرده ایم.
18- اسلام، از جمله نتایج آن ایمنی از بیمهای دنیوی است، به خاطر صولت اسلام در برابر سایر ادیان، و همچنین از ترسهای اخروی که خود واضح است.
بعضی به جای اسلام، سلام، نقل کرده اند، از آن رو که سلام باعث دوستی میان مردم و در نتیجه باعث ایمنی از بیم آنهاست.
19- امامت، علت ضرورت امامت آن است که امامت نظامی است برای اداره امّت. زیرا اگر مردم، امامی با قدرت و شوکت بسیار داشته باشند، او ستم ستمکار را از آنان باز می دارد و حق ستمدیده را باز می ستاند و بدین وسیله حال مردم بهبود می یابد و امور دنیا و آخرتشان سامان می گیرد، در صورتی که اگر چنین رئیسی نداشته باشند این طور نخواهند بود.
20- پیروی از امام، هدف از وجوب اطاعت، بزرگداشت امامت امام، به منظور فرمان بردن امر او و پیروی از اوست. و به رازهای زیادی از این امور واجب قبلا اشاره شده است.
