[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): عَرَفْتُ اللَّهَ سُبْحَانَهُ بفَسْخِ الْعَزَائِمِ، وَ حَلِّ الْعُقُود، وَ نَقْضِ الْهِمَم.[/hadith]
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 316
الاربعون بعد المائتین من حکمه علیه السّلام:
(240) و قال علیه السّلام: عرفت اللَّه سبحانه بفسخ العزائم، و حلّ العقود (و نقض الهمم، فی ج 19 من ط مصر). (79828- 79815)
اللغة:
(عزم) عزما و عزیما علی أمر: عقد قلبه علی فعله، العزیمة ج: عزائم الارادة المؤکّدة.
المعنی:
إنّ اللَّه تعالی قد نصب لعباده دلائل کافیة علی معرفته و بیّنها لهم فی ضوء العقل و علی لسان أنبیائه و رسله، و نظمها فی خارج وجود الانسان و علی صفحات کتاب الکون الوسیع الناطق علی وجود الباری و الصانع بلسان طبیعی فصیح، و بوّبها علی أبواب لا تحصی من السماوات العلی، و بسیط الأرض و الثری، و أمواج البحر ذی الطمی و الشموس المشرقة فی الضحی، و الأقمار المنیرة فی اللیل إذا سجی، و النجوم الثاقبة علی اولی النهی.
و دبّرها فی باطن الانسان و داخل وجوده اللّاصق به حتّی لا یعتذر بعذر فی الجهل به تعالی، بل فی التجاهل باللّه عزّ و علا، و قد نبّه علیه السّلام فی هذه الحکمة إلی درس معرفة اللَّه من صفحات وجود الانسان بعینه، و دلّه علی مطالعة کتاب نفسه فی معرفة ربّه.
قال الشارح المعتزلی: هذا أحد الطرق إلی معرفة الباری سبحانه، و هو أن
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 317
یعزم الانسان علی أمر و یصمّم رأیه علیه ثمّ لا یلبث أن یخطر اللَّه تعالی بباله خاطرا صارفا له عن ذلک الفعل و لم یکن فی حسابه انتهی.
و أنتج منه أنّه لا بدّ من الاعتراف بمؤثر خارج عن وجود الانسان فی الصرف عن عزیمته و حلّ عقوده و نقض همّته، و لا یصل ید أحد إلی عمق وجود الانسان و مرکز إرادته إلّا قدرة اللَّه الّذی خلقه فصوّره.
الترجمة:
فرمود: من خداوند سبحانه را از این راه شناختم که تصمیمهای قطعی را از هم می ریزد، و پیمانها را می گسلد، و همّتهای سخت را درهم می شکند.
علی آن شناسای پروردگار بعرفان حق شد چنین راهدار
خدا را شناسم که تصمیم را بهم می زند من ندانم چرا
ز هم بگسلاند همه عقده ها بهم بشکند همّت اژدها
