[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام) فِی صِفَةِ الْغَوْغَاءِ: هُمُ الَّذینَ إِذَا اجْتَمَعُوا غَلَبُوا، وَ إِذَا تَفَرَّقُوا لَمْ یُعْرَفُوا.
وَ قِیلَ بَلْ قَالَ (علیه السلام): هُمُ الَّذینَ إِذَا اجْتَمَعُوا ضَرُّوا وَ إِذَا تَفَرَّقُوا نَفَعُوا. فَقِیلَ قَدْ عَرَفْنَا [عَلِمْنَا] مَضَرَّةَ اجْتِمَاعِهِمْ، فَمَا مَنْفَعَةُ افْتِرَاقِهِمْ؟ فَقَالَ (علیه السلام) یَرْجِعُ أَصْحَابُ [أَهْلُ] الْمِهَنِ إِلَی مِهْنَتِهِمْ [مِهَنِهِمْ]، فَیَنْتَفِعُ النَّاسُ بهِمْ، کَرُجُوعِ الْبَنَّاءِ إِلَی بنَائِهِ وَ النَّسَّاجِ إِلَی مَنْسَجِهِ وَ الْخَبَّاز إِلَی مَخْبَزه.[/hadith]
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 270
الثامنة و الثمانون بعد المائة من حکمه علیه السّلام:
(188) و قال علیه السّلام فی صفة الغوغاء: هم الّذین إذا اجتمعوا غلبوا و إذا تفرّقوا لم یعرفوا، و قیل: بل قال علیه السّلام: هم الّذین إذا اجتمعوا ضرّوا، و إذا تفرّقوا نفعوا، فقیل: قد عرفنا مضرّة اجتماعهم فما منفعة افتراقهم؟ فقال: یرجع أصحاب المهن إلی مهنهم فینتفع النّاس بهم، کرجوع البنّاء إلی بنائه، و النّسّاج إلی منسجه، و الخبّاز إلی مخبزه. (78781- 78723)
اللغة:
(المهنة): الحرفة و الصناعة (الغوغاء): الجراد حین یخف للطیران أو بعد ما ینبت جناحه، الکثیر المختلط من النّاس، السفلة من النّاس و المتسرّعین إلی الشرّ و العامّة تستعمل الغوغاء للجلبة و اللغط- المنجد.
الترجمة:
در باره ازدحام و جنجال فرمود: آنان کسانیند که چون با هم گرد آیند غلبه کنند و پیروز شوند، و چون پراکنده شوند شناخته نشوند، و گفته اند که در باره آنان فرمود: آنان همان کسانند که چون گردهم آیند زیان زنند، و چون پراکنده شوند سود بخشند، گفته شد: ما زیان اجتماع آنها را دانسته ایم، آیا در پراکنده شدن آنان چه سودیست؟ فرمود: پیشه وران و صنعتگرانشان بسر کار خود برمیگردند و مردم از وجود آنان منتفع میشوند، بنّاء بکار ساختمان برمیگردد، و خیاط بکارگاه دوخت، و نانوا بکار پخت.
غوغاگران چه گرد هم آیند بیدرنگ پیروز میشوند چه گردان بروز جنگ
لیکن بگاه تفرقه چون ابر ناپدید گردند و کس نه گفت از آنها و نی شنید
درگاه اجتماع زیانبار میشوند لیکن بگاه تفرقه باشند سودمند
