[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): لَا یَعْدَمُ الصَّبُورُ الظَّفَرَ، وَ إِنْ طَالَ بهِ الزَّمَانُ.[/hadith]
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند!
امام(علیه السلام) در این گفتار حکیمانه خود اشاره به نکته مهمی می کند که در همه فعالیت های فردی و جمعی تأثیرگذار است، می فرماید: «شخص صبور (و با استقامت) پیروزی را از دست نخواهد داد، هرچند زمان طولانی بگذرد»; (لاَ یَعْدَمُ الصَّبُورُ الظَّفَرَ وَإِنْ طَالَ بهِ الزَّمَانُ).
حقیقت صبر همان استقامت است; استقامت در برابر موانع وصول به مقصد و پیمودن راه طولانی وصول به هدف و استقامت در برابر دردها و رنج ها و کار شکنی های این و آن. تا چنین استقامتی در انسان نباشد به جایی نمی رسد، زیرا طبیعت زندگی دنیا این است که با مشکلات آمیخته شده و غالباً در کنار گل ها خارهایی است و در کنار عسل ها نیش زنبورانی. تاریخ نیز بارها و بارها نشان داده است که پیروزی ها در انتظار افراد بااستقامت و صبور است. تا آنجا که این سخن به صورت ضرب المثل کوتاهی در میان همه معروف است. عرب ها می گویند: «مَنْ صَبَرَ ظَفَرَ» و فارس ها می گویند:
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند *** بر اثر صبر نوبت ظفر آید
قرآن مجید بارها به این حقیقت اشاره کرده; از جمله در داستان یوسف می گوید: هنگامی که برادران آمدند و او را شناختند پرده از راز خود برداشت و این جمله را گفت: «(أَنَا یُوسُفُ وَهذَا أَخِی قَدْ مَنَّ اللهُ عَلَیْنَا إِنَّهُ مَنْ یَتَّقِ وَ یَصْبرْ فَإِنَّ اللهَ لاَ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسنِینَ); من یوسفم، و این برادر من (بنیامین) است; خداوند بر ما منّت گذارد. هرکس تقوا پیشه کند و شکیبایی و استقامت نماید، (سرانجام پیروز می شود;) چرا که خداوند پاداش نیکوکاران را ضایع نمی کند».(1)
درباره بنی اسرائیل بعد از آنکه بر فرعونیان پیروز شدند فرمود: «(وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذینَ کَانُوا یُسْتَضْعَفُونَ مَشَارِقَ الاَْرْضِ وَمَغَارِبَهَا الَّتِی بَارَکْنَا فِیهَا وَتَمَّتْ کَلِمَتُ رَبِّکَ الْحُسْنَی عَلَی بَنِی إِسْرَائِیلَ بمَا صَبَرُوا); و مشرق ها و مغرب های پربرکت زمین را به آن قوم که (زیر زنجیر ظلم و ستم) به ضعف کشانده شده بودند، واگذار کردیم; و وعده نیک پروردگارت بر بنی اسرائیل، به خاطر صبر و استقامتی که به خرج دادند، تحقق یافت».(2)
امام امیرمؤمنان علی(علیه السلام) در عبارت کوتاه تری که از آن حضرت روایت شده می فرماید: «اَلصَّبْرُ مِفْتاحُ الظَّفَرُ; صبر و استقامت کلید پیروزی است».(3)
بهترین شاهد و گواه برای کلام امام(علیه السلام) مطالعه تاریخ گذشتگان است; در تمام رشته علمی و صنعتی و سیاسی و اجتماعی کسانی پیروز شدند که از صبر و استقامت بیشتری برخوردار بودند، همان ها که بر مرکب صبر سوار شدند و به سوی مقصد تاختند و شاهد مقصود را در آغوش گرفتند.(4)
پی نوشت:
(1). یوسف، آیه 90.
(2). اعراف، آیه 137.
(3). شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 1، ص 322.
(4). سند گفتار حکیمانه: مرحوم خطیب در مصادر این کلام حکیمانه را از زمخشری در کتاب ربیع الابرار نقل می کند ولی می گوید: نویسنده کتاب الطراز آن را به صورت متفاوتی آورده (لا یَعْدُو مِنَ الصَّبُورِ الظَّفَرَ وَاِنْ طالَ بهِ الزَّمانُ) و این تفاوت نشان می دهد آن را از منبع دیگری گرفته است. (مصادر نهج البلاغه، ج 4، ص 136)
