[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): مَنْ أَیْقَنَ بالْخَلَفِ، جَادَ بالْعَطِیَّةِ.[/hadith]
سخاوتمند باش:
امام(علیه السلام) در این گفتار حکیمانه به یکی از مهم ترین انگیزه های انفاق و بخشش در راه خدا اشاره کرده می فرماید: «کسی که یقین به پاداش و عوض داشته باشد در بخشش سخاوت به خرج می دهد»; (مَنْ أَیْقَنَ بالْخَلَفِ جَادَ بالْعَطِیَّةِ).
از جمله غرائز مسلم انسان جلب منفعت و دفع ضرر است; انسان همیشه می خواهد کاری انجام دهد که سودی برای او داشته باشد یا ضرری را از او دور سازد و در همین راستا حاضر می شود مواهبی را که در اختیار دارد برای رسیدن به امور مهم تری هزینه کند و تمام تجارت های مادی با همین انگیزه صورت می گیرد. در تجارت معنوی که قرآن نیز از همین لفظ برای آن استفاده کرده (مانند آیه شریفه (هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلَی تِجَارَة تُنجِیکُمْ مِّنْ عَذَاب أَلِیم))(1) نیز بر همین اساس کار می کند، بنابراین کسانی که به وعده های الهی ایمان و یقین داشته باشند و بدانند در برابر هر انفاق در راه خدا، بهتر و بیشتر از آن را در این دنیا یا در آخرت و یا در هر دو دریافت می کنند هرگز در انفاق کردن تردیدی به خود راه نمی دهند; سخاوتمندانه می بخشند و از اموال و ثروت های خود در این راه با روی گشاده استقبال می کنند.
قرآن مجید می فرماید: «(وَمَا أَنفَقْتُمْ مِّنْ شَیْء فَهُوَ یُخْلِفُهُ وَهُوَ خَیْرُ الرَّازقِینَ); و هر چیزی را (در راه خدا) انفاق کنید، عوض آن را می دهد (و جای آن را پر می کند)، و او بهترین روزی دهندگان است».(2)
البته انسان گاه تنها با ظن و گمانِ عوض نیز اموالی را که در دست دارد هزینه می کند تا چه رسد به این که یقین داشته باشد. او در حال یقین بهتر و بیشتر خواهد پرداخت.
احادیث فراوانی از معصومین در تأثیر انفاق در راه خدا در برکات مادی و معنوی نقل شده است که نشان می دهد این کار هم دنیای انسان را رونق می بخشد و هم مایه نجات او در آخرت است.
در حدیثی از امام علی بن موسی الرضا(علیه السلام) می خوانیم که یکی از دوستان آن حضرت خدمتش رسید امام(علیه السلام) فرمود: «هَلْ أنْفَقْتَ الْیَوْمَ شَیْئاً؟; آیا امروز چیزی در راه خدا انفاق کرده ای؟» گفت: نه به خدا سوگند. فرمود: «فَمِنْ أَیْنَ یُخْلِفُ اللهُ عَلَیْنا أنْفِقْ وَلَوْ درْهَماً واحِداً; چگونه خداوند عوض به ما می دهد (اگر چیزی انفاق نکنیم) برو انفاق کن، هر چند یک درهم باشد».(3)
در حدیث دیگری از رسول خدا(صلی الله علیه وآله) آمده است که فرمود: «تَصَدَّقُوا فَإنَّ الصَّدَقَةَ تَزیدُ فِی الْمالِ کَثْرَةً وَتَصَدَّقُوا رَحِمَکُمُ اللهُ; صدقه بدهید که مال انسان را افزون می کند. صدقه بدهید خدا شما را رحمت کند».(4)
در حدیث دیگری از امام صادق(علیه السلام) آمده است که فرمود: «إنَّ الصَّدَقَةَ تَقْضِی الدّین وَتَخْلُفُ بالْبَرَکَةِ; صدقه موجب ادای دین می شود و برکاتی به جا می گذارد».(5)
البته این در مورد کسانی است که در اعمال نیک همواره انتظار عوض دارند اما مخلصان واقعی، آنها هستند که برای جلب رضای الهی انفاق می کنند همان گونه که در سوره «دهر»، آیه 9 آمده است: (إِنَّمَا نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللهِ لاَ نُرِیدُ مِنْکُمْ جَزَآءً وَلاَ شُکُوراً).(6)
پی نوشت:
(1). صف، آیه 10 .
(2). سبأ، آیه 39.
(3). کافی، ج 4، ص 44
(4). همان، ص 9.
(5). همان.
(6). سند گفتار حکیمانه: مرحوم خطیب نویسنده کتاب مصادر بعد از آنکه این کلام حکیمانه را از کتاب زهر الآداب نقل می کند می گوید: در ذیل حکمت 221 منبع دیگری برای این کلام آورده ایم. آن گاه در ذیل حکمت 221 حدیث طولانی و مفصلی از امالی صدوق و عیون اخبار الرضا(علیه السلام) از عبدالعظیم حسنی(رحمه الله) نقل می کند که می گوید: خدمت امام جواد(علیه السلام) رسیدم و عرض کردم حدیثی از پدرانت برای من نقل کن. آن حضرت حدیثی از امیرمؤمنان نقل فرمود. من پیوسته می گفتم: باز هم حدیث دیگری بفرما و آن حضرت پی در پی احادیث نابی از جدش امیرمؤمنان(علیه السلام) نقل می کرد. تا رسیدم به اینجا گفتم: باز هم چیزی بیفزا و آن حضرت کلام مورد بحث (مَنْ أیْقَنَ بالْخَلَفِ جادَ بالْعطیَةِ) را ذکر فرمود. (مصادر نهج البلاغه، ج 4، ص 121 و 177). در کتاب خصال این کلام نورانی را در ضمن حدیث اربع مائة (چهار صد دستور که برای دین و دنیا مفید است) ذکر کرده است. (خصال، ج 2، ص 620)
