[hadith]وَ قَالَ (علیه السلام): تَوَقَّوُا الْبَرْدَ فِی أَوَّلِهِ وَ تَلَقَّوْهُ فِی آخِرِهِ، فَإِنَّهُ یَفْعَلُ فِی الْأَبْدَانِ کَفِعْلِهِ فِی الْأَشْجَارِ، أَوَّلُهُ یُحْرِقُ وَ آخِرُهُ یُورِقُ.[/hadith]
الثالثة و العشرون بعد المائة من حکمه علیه السّلام:
(123) و قال علیه السّلام: توقوا البرد فی أوّله، و تلقّوه فی آخره فإنّه یفعل فی الأبدان کفعله فی الأشجار، أوّله یحرق، و آخره یورق. (76851- 76829)
اللغة:
(توقّی) توقیا فلانا: حذر و خافه، تجنّبه (أورق) الشجر: ظهر ورقه- المنجد.
الاعراب:
توقّوا البرد، أمر من باب التفعّل، و البرد مفعوله، فی أوّله، ظرف مستقرّ حال عن البرد، یحرق و یورق متروکا المفعول، و نزّلا منزلة اللازم، و لم نجد فی اللغة أورق متعدیا یفید هذا المعنی المقصود فی المقام.
المعنی:
المستفاد من هذا الکلام دستور صحّی لزمن الانتقال من حرّ الصیف و الخریف إلی برد الشتاء، فالبدن یعتاد الحرارة فی طول أیّام الحرّ، فاذ جاء البرد یؤثّر فیه
منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئی)، ج 21، ص: 196
و یسبّب أمراضا کثیرة، فیلزم حینئذ توقّی البرد و دفعه بالوسائل المعدّة لذلک من اللّباس و المنزل الدافیء.
و لکن بعد مرور الشتاء و حلول فصل الربیع اعتاد البدن بالبرد و استعدّ لتحمّله، فالتعرّض له و تلقّیه بتخفیف اللّباس و الخروج إلی البساتین و المتنزّهات غیر مضرّ، بل نافع للبدن موجب لنشاطه و تقویته و تجدید قواه، کما أشار الیه بأنّه یورق و ینفخ روح الحیاة فی الأشجار.
و قد أعطی اللَّه هذا الأثر الحیوی للربیع بوسیلة الأمطار النازلة من السماء کما أشار الیه فی غیر واحد من آی القرآن الشریفة مثل قوله تعالی «یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْناکُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ» (5- الحج).
الترجمة:
فرمود: خود را نگهدارید از آغاز پیدایش سرما، و در پایان با آن درآمیزید زیرا با تن شما همان کند که با درختان میکند، آغازش خزان سوزنده است، و پایانش برگ سبز پرورنده.
ز آغاز سرما نگه دار خویش ولی آخرش را بیاور به پیش
که سرما کند در بدنها اثر چنانی که دارد اثر در شجر
در آغاز سوزد بباد خزان در انجام برگ آرد و ارغوان
