متن پرسش
بعد از ظهور حضرت مهدی(عج) چه مدت زمان طول خواهد کشید تا حکومت عدل برقرار شود؟ آیا بعد از استقرار حکومت آنحضرت فقیری یا ستمگری در جامعه یافت میشود؟ اگر نه پس ظاهراً گناهی صورت نخواهد گرفت!
پاسخ اجمالی
آنچه از روایات استفاده میشود این است که جنگ حضرت مهدی(عج) با ظالمان و ستمگران هشت ماه به طول میانجامد و بعد از گذشت هشت ماه از ظهور آنحضرت(عج)، کشورهای مختلف مسخّر ایشان گشته و حکومت عدل در سراسر جهان برقرار میشود، کفر و شرک و نفاق ریشهکن میگردد؛ از اینرو هیچ ستمگری بر جامعهای حکومت نکرده و زمینه گناه، به خصوص گناهان اجتماعی از بین میرود. زمین گنجهای معدنی و روییدنی خود را خارج نموده و حقوق فقرا از ظالمان و ثروتمندان گرفته و بین فقرا و نیازمندان تقسیم میشود، به گونهای که جایی برای پرداخت صدقه و زکات باقی نمیماند؛ زیرا همه غنی و بینیاز میشوند.
پاسخ تفصیلی
ایمان به ظهور امام زمان(عج) و وقایع پس از آن؛ از جمله مصادیق ایمان به غیب است که پذیرش و شناخت ویژگیهای آن، جز از راه تعبّد و استفاده از متون نقلی معتبر، میّسر نیست.[1] لکن، از آنجا که اغلب احادیث و روایات، در گذر زمان، دست خوش بلایایی؛ مانند تقیه از سوی شیعیان و یا جعل و تحریف از سوی دشمنان، فراموشی یا عدم دقت در ضبط، توسط راویان، گشته و با نبود امکانات چاپ و نگهداری، فرسوده و نابود شدهاند، شناخت کامل جزئیات حوادث قبل و پس از ظهور آنگونه که مطلوب طبع حقیقت جوی شیعیان و منتظران است، امکان ندارد. بویژه که در این راستا به برخی تعارضات غیر قابل جمع در روایات نیز برخورد میکنیم؛ از اینرو پاسخ به سؤال فوق، به خصوص قسمت اوّل آن، به صورت ظن و گمان است و برای پاسخ به سؤال نیاز به تحلیل آن به چند قسمت مجزا است؛ لذا پاسخ هر قسمت، به طور جداگانه در زیر میآید:
- بعد از ظهور حضرت مهدی(عج) چه مدت زمان طول خواهد کشید تا حکومت عدل برقرار شود؟
امام باقر(ع) میفرماید: «امام دوازدهم(عج) هشت ماه تمام، شمشیر بر دوش نهاده و دشمنان خدا را میکشد تا اینکه خدا خشنود گردد».[2] بر اساس روایاتی که در اختیار ما وجود دارد، ایشان در مکه ظهور نموده و پس از اینکه یاران و خواص ایشان به او پیوستند، به سمت عراق و سپس شام(سوریه فعلی) و بعد به سمت بیت المقدس حرکت میکنند و پس از آن سایر بلاد اروپا و ترکیه و چین و افغانستان و سایر ممالک به تسخیر ایشان درآمده و حکومت عدل، پس از هشت ماه درگیری پیوسته، برقرار میگردد و صلح و امنیت جهانی فراگیر میشود.[3] درباره مدت حکومت ایشان نیز اختلاف فراوانی در روایات دیده میشود:
19 سال و چند ماه، 7 سال، 40 سال، 10 سال و 309 سال که هر سال آن برابر 20 یا 40 سال است و گفته شده است پس از شهادت یا وفات آنحضرت، 40 روز خواهد گذشت تا اینکه قیامت بر پا شود[4] و بساط زمین و آسمان برچیده شده و مهیای برپایی قیامت میگردد.
- آیا بعد از استقرار حکومت آنحضرت فقیری یافت میشود؟
وقتی امام مهدی(عج) قیام نماید و حکومت عدل برقرار شود، زمین گنجهای معدنی و روییدنی خود را در اختیار آنحضرت قرار داده، و حقوق مستضعفان و فقرا نیز از ثروتمندان و ظالمان گرفته و عادلانه بین همه تقسیم میگردد، تا آنجا که هیچ فقیری باقی نمیماند و موردی برای مصرف صدقات و زکوات یافت نمیشود.
در این زمینه امام صادق(ع) میفرماید: «جهان با پیاده شدن عدالت خرّم میشود، آسمان بارانهایش را فرو میریزد، درختان، میوههای خود را آشکار نموده و زمین گیاهان خود را بیرون میفرستد و برای ساکنان خود آرایش میکند».[5] امام زمان(عج) به منادی دستور میدهد که در میان مردم اعلام کند که هرکس نیازی به مال دارد، برخیزد. از میان مردم کسی بر نمیخیزد، مگر یک نفر که میگوید: من [محتاجم]. پس قائم(عج) به او میگوید: «برو پیش کلیددار و بگو مهدی به تو دستور میدهد که مالی به من بدهی». کلیددار میگوید: جامهات را بیاور. جامهاش را میگسترد و درون آنرا پُر میکند. هنگامی که آنرا بر دوش میگیرد، پشیمان میشود و میگوید: چرا در میان امت محمد(ص) من از همه آزمندتر باشم؟! چرا آن عفت نفس عمومی را من دارا نباشم؟! آنگاه مال را به کلیددار تحویل میدهد، اما پذیرفته نمیشود، و مهدی(عج) میگوید: «آنچه را که ما عطا کردیم، پس نمیگیریم».[6]
رسول اکرم(ص) میفرماید: «مردم دنبال کسی میگردند که از آنها [صدقهای] و هدیهای را بپذیرد، زکات مالشان را جدا میکنند، لکن کسی را نمییابند که آنرا بپذیرد؛ زیرا همه به واسطه فضل الهی بینیاز شدهاند».[7]
- آیا بعد از استقرار حکومت حضرت مهدی(عج) ستمگری در جامعه یافت میشود؟
شاخصه حکومت جهانی آنحضرت برقراری صلح و امنیت و عدالت در سراسر گیتی و برچیدن بساط فساد، تباهی، ظلم، جور، جنایت و ستمگری است، چنانکه هدف اساسی تمامی انبیا نیز همین بود، لکن موفقیت آن بزرگواران در زمان خودشان و اوصیای آنها پس از ایشان، چندان چشمگیر نبود، ولی برقراری صلح و امنیت جهانی بخشی از وعدههای تمامی آنها بوده و فطرت پاک همه انسانها، در طول تاریخ نیز، در انتظار چنین ایامی، با این خصیصه عالی بوده است.
پس، از آنجا که خداوند تبارک و تعالی و انبیا و اوصیا، معصوماند و هیچگاه خُلف وعده نکرده و بیجهت مردم را امیدوار ننموده و منتظر نگه نمیدارند، حتماً این وعده محقق خواهد شد، آن هم با این ویژگی چشمگیر متعالی. بلکه میتوان تحقق آن روزگار رهایی را، هدف آفرینش انسان قلمداد نمود. روزی که با رحمت الهی همه، امت واحده گشته و تحت پرچم توحید درآمده و کفر و شرک و نفاق برچیده میشود.[8] احادیثی که صراحتاً یا تلویحاً به این امر اشاره دارند بسیار فراواناند؛ از جمله: امام عسکری(ع) به فرزندشان مهدی(عج) میفرماید: «فرزندم! گویی تو را میبینم، هنگامی که نصرت خدا بر تو نازل شده و فرج هموار شده و شکوه و عظمت تو اوج گرفته،... در این هنگام فجر دولت حق میدمد و تاریکی باطل از صحنه گیتی برچیده میشود. خداوند با دست تو کمر ستمگران را میشکند، شعایر دین را باز میگرداند، آفاق جهان را روشن میسازد، آرامش و صلح را از کران تا کران برقرار میکند. ... دشمنانت خوار و زبون و دوستانت عزیز و پیروز میشوند. در روی زمین از ستمگران، جنایتکار و منکران طغیانگر و دشمنان تجاوزگر و مخالفان عنادگر احدی باقی نمیماند؛ زیرا هرکس به خدا توکل کند، خداوند او را کفایت نماید، همانا خداوند امر خود را به پایان میرساند و وعده و قضای حتمی خویش را محقق خواهد نمود. همانا خداوند برای هر چیزی تقدیری قرار داده است».[9]
- آیا بعد از استقرار حکومت حضرت مهدی(عج) گناهی صورت نخواهد گرفت؟
مهمترین عامل صدور گناه از انسان طمع و حرص او به اندوختن مال دنیا و احساس نیاز انسان به متاع دنیا است.
وقتی انسان به قدر کفایت از مال و ثروت بهرهمند شود، و عزت و آبروی اجتماعی بیابد و بینش او الهی شود و دنیا و متاع آن برایش بیارزش گردد و به یقین برسد که تمامی وعدههای الهی حقاند و - گرچه دیگران نخواهند و نپسندند و در سر راه تحقق آن مانع بتراشند - بالأخره محقق خواهند شد. اگر انسان به یقین برسد که معاد و حساب و کتابی در کار است و بهشت و آنچه در آن است قابل مقایسه با عمر دنیا و آنچه در آن است نبوده، دیگر انگیزهای برای ارتکاب گناه باقی نمیماند. به خصوص که بنابر برخی روایات و استدلالهای برخی محققان، عمر ابلیس نیز با قیام حضرت مهدی(عج) تمام خواهد شد و به استناد برخی روایات؛ آن ملعون به دست نبی اکرم(ص) در بیت المقدس ذبح خواهد شد و تسویلات و وسوسهها و تزیینهای او هم منقطع میگردد،[10] از طرف دیگر؛ موانع بیشماری؛ مثل حکومت عدل فراگیر که رهایی از عدالت آن امکان ندارد، محیط امن و امان و سالم و عدم پذیرش فساد و تباهی و گناه از طرف عموم مردم، مانع صدور گناه خواهد بود، پس انگیزه، مفقود و مانع، موجود میشود؛ لذا گناه صادر نمیشود، در این زمینه نیز احادیث فراوان است، از جمله:
امام صادق(ع) آن دوران را اینگونه توصیف میکنند: «روابط نامشروع، مشروبات الکلی و رباخواری از بین میرود، مردم به عبادت و اطاعت روی میآورند، امانتها را به خوبی رعایت میکنند، اشرار مردم، نابود میشوند و افراد صالح باقی میمانند».[11]
پیامبر(ص) میفرماید: «خداوند به وسیله مهدی(عج) از امت رفع گرفتاری میکند، دلهای بندگان را با عبادت و اطاعت پُر میکند و عدالتش همه را فرا میگیرد. خداوند به وسیله او دروغ و دروغگویی را نابود میسازد. روح درندگی و ستیزه جویی را از بین میبرد و ذلّت بردگی را از گردن آنها برمیدارد».[12]
پاورقی
[1]. ر. ک: صافی گلپایگانی، لطف الله، نوید امن و امان (امامت ومهدویت)، ج 3، ص 28 - 42.
[2]. الزام الناصب، ص 189؛ نعمانی، الغیبة، ص 165؛ بشارة الاسلام، ص 199؛ روزگار رهایی، ج 1، ص 478.
[3]. ر. ک: روزگار رهایی، ج 2، ص 470 - 536؛ بحارالانوار، ج 52، ص 309 - 392.
[4]. روزگار رهایی، ج 2، ص 601 و 658؛ بحار الانوار، ج 2، ص 279 و 392.
[5]. بشارة الاسلام، ص 71؛ روزگار رهایی، ص 639.
[6]. منتخب الاثر، ص 147؛ مسند احمد، ج 3، ص 37؛ الصواعق المحرقه، ص 164؛ ینابیع المودة، ج 3، ص 135؛ روزگار رهایی، ص 642.
[7]. الزام الناصب، ص 230؛ بشارة الاسلام، ص 256؛ روزگار رهایی، ص 598.
[8]. هود، 123 و 118.
[9]. بحار الانوار، ج 5، ص 35؛ وفاة العسکری، ص 49؛ روزگار رهایی، ج 1، ص 530 - 531؛ ص 73؛ ص 625.
[10]. ر. ک: قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج 2، ص 245، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، 1404ق؛ المیزان فی تفسیر القرآن، ج 12، ذیل آیه 36، سوره حجر، ص 160 – 161.
[11]. منتخب الاثر، ص 474؛ الزام الناصب، ص 228؛ الملاحم والفتن، ص 54؛ روزگار رهایی، ج 2، ص 600.
[12]. بحار الانوار، ج 51، ص 75؛ الملاحم والفتن، ص 56؛ شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص 185.