متن پرسش
محل زندگی امام علی(ع)؛ آیا قبل از هجرت در خانه پدرش ابوطالب بود یا در خانه پیامبر بود؟ بعد از هجرت و قبل از ازدواج در کدام خانه زندگی میکرد؟ آیا خانهای جدا داشت؟
پاسخ
زندگی حضرت علی(ع) را با دیدگاه محل سکونت حضرتشان؛ به سه بخش میتوان تقسیم نمود:
الف. زندگی در خانه پدری
طبیعی است امام علی(ع) مانند همه کودکان از زمان تولد تا زمان بروز قحطی در مکه در منزل پدرش ابوطالب زندگی میکرد.
ب. زندگی در خانه پیامبر خدا(ص)
در زمان زندگی ابوطالب نیز حضرت علی(ع) مدتی تحت سرپرستی پیامبر(ص) و در خانه ایشان بود و این زمانی بود که در مکه خشکسالی شد. ابن هشام به نقل از محمد بن اسحاق در اینباره چنین گزارش میکند:
از جمله نعمتهایی که خداوند به علی بن ابیطالب(ع) ارزانی فرمود، این است که؛ او پیش از اسلام در خانه پیامبر(ص) زندگی میکرد و عبدالله بن ابینجیح از مجاهد بن جبر ابو الحجاج برایم نقل کرد که میگفته است: از بهترین نعمتها و الطاف ویژه خداوند بر علی(ع) و از خیرهایی که خداوند برای او مقدّر فرموده بود این است که قریش گرفتار قحطسالی شدند که بسیار سخت بود.
ابوطالب عائلهمند بود. رسول خدا(ص) به عموی خود عباس که از توانگران قریش بود فرمودند: «برادرت ابوطالب عائلهمند است و میبینی که مردم در چه تنگنایی قرار دارند. بیا با یکدیگر برویم و بار او را سبک کنیم. یکی از پسرانش را من میگیرم و یکی را تو بگیر و هزینه آن دو را از دوش او برداریم». عباس گفت: آری چنین کنیم و هر دو پیش ابوطالب رفتند و به او گفتند: میخواهیم تا هنگامی که برای مردم گشایشی فراهم آید، بار ترا سبکتر کنیم. ابوطالب به ایشان گفت: عقیل را برای من باقی بگذارید و هر که را میخواهید انتخاب کنید. رسول خدا(ص)، حضرت علی(ع) را با خود برد و عباس جعفر را. و علی(ع) از آن زمان همواره با پیامبر(ص) بود و همین که پیامبر مبعوث شدند از ایشان پیروی کرد و ایمان آورد و تصدیق کرد و جعفر هم با عباس بود تا آنکه مسلمان و از او بینیاز شد.[1]
ج. زندگی مستقل
گزارشی از زندگی مستقل امام علی(ع) قبل از هجرت به مدینه نیافتیم، اما با توجه به منابع تاریخی به نظر میرسد که امام بعد از هجرت به مدینه در خانه مستقلی زندگی میکرد و اندکی بعد نیز ازدواج کرده و همسرش فاطمه(س) را به خانه خود برد:
-
در سنن ابن ماجه به نقل از عایشه و امّ سلمه چنین آمده است: «پیامبر خدا(ص) به ما فرمان داد که جهاز فاطمه(س) را آماده کنیم تا او را به "خانه علی(ع)" بفرستیم. پس به سراغ "خانه" رفتیم و کف اتاق را با خاک نرم اطراف مَسیل، فرش کردیم. سپس دو بالش را از لیف [خرما] که با دست، آنرا درست و حلّاجی کرده بودیم، پُر کردیم».[2]
-
امام علی(ع) در یادکرد ازدواجش با فاطمه(س) میفرماید: سپس پیامبر خدا، مرا صدا زد: «ای علی!».
گفتم: بلی، ای پیامبر خدا! فرمود: «به خانهات وارد شو...».[3]
- حضرت علی(ع)، خود نقل میکند که؛ «پس از خواستگاری و انجام دادن کارهای اوّلیه، یک ماه گذشت و من هر روز در نماز رسول خدا شرکت میکردم و به خانه خود برمیگشتم...».[4]
این روایات دلالت میکنند که حضرت علی(ع) حتی پیش از ازدواج دارای منزلی بودند. البته در آن زمان افراد نیاز به خانه آنچنانی نداشتند و تنها یک سرپناه کوچک که ساخت آن نیز در آن زمان هزینهای نداشت برایشان کافی بود.
پاورقی
.[1] ابن هشام حمیری معافری، عبد الملک بن هشام، السیرة النبویة، ج 1، ص 246، بیروت، دار المعرفة، بیتا.
[2]. ابن ماجه قزوینی، محمد بن یزید، سنن ابن ماجه، ج 1، ص 616، دار إحیاء الکتب العربیة، فیصل عیسی البابی الحلبی، بیتا.
[3]. اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج 1، ص 363، تبریز، نشر بنی هاشمی، چاپ اول، 1381ق.
[4]. شیخ طوسی، محمد بن حسن، الامالی، ص 41، قم، دار الثقافة، چاپ اول، 1414ق.